avin

slaw la tavave kurdane heja;hiwadarm la tavave bovarakani jhiantana har sarkavto bn.

My Photo
Name:
Location: kurdestan, navchay mokryan

Tuesday, December 27, 2005

شهر های کردستان(فارسی)

بانه

مركز شهرستان بانه در فاصله 270 كيلومتري شمال باختري سنندج در ابتداي راه آسفالت بانه - مهاباد قرار گرفته است.شهرستان بانه داراي چهار شهرستان بانه ،آرمرده،بوئين، كاني سور است و جمعيت آن حدود 119332 نفر برآورد شده است



قبل از اسلام طايفه اي زرتشي به نام قه قو بر اين منطقه حاكم بودند كه در حملة اعراب و بعد از آن ، اختيار ديني ها حكومت آن را به دست گرفتند. تا اواسط سدة سيزدهم هجري نام اصلي شهر بانه به روژه (آفتابگردان ) بود و قباله هايي نيز وجود دارد كه در همة آن ها مركز بانه قصبة به روژه ناميده شده است. اين شهر يك بار در قبل از جنگ جهاني اول و بار ديگر در جنگ جهاني دوم دچار آتش سوزي شديدي شد.

اكنون گروستان شمال شرقي شهر را بانه كهنه يا كهنه بانه مي نامند. علت تغيير نام و جابجا شدن محل شهر به واسطه شيوع بيماري هاي وبا و طاعون بود كه هر چند سال يك بار شايع مي شد و چون بازماندگان، محل اوليه را آلوده مي پنداشتند، مجدداً در جاي ديگري به ايجاد شهر و ده مي پرداختند.

آتش سوزي و جنگ هاي قبيله اي يكي ديگر از عوامل جا بجا شدن محل شهر بود. در بانه آبادي هائي به نام هاي نيزه دوكهنه به روژه كهنه ، سياومه كهنه ، آرمرده كهنه ، توده كهنه و غيره هم شنيده مي شود. ولي آبادي هايي نيز با همان نام ها بدون كلمه كهنه وجود دارد.

نام بانه را از كلمه كردي Bon‌ به معني پشت بام و متاثر از ارتفاعات و نحوة استقرار و موقعيت شهر بانه مي دانند. ارتفاع 1525 متري شهر از سطح دريا و چشم انداز ارتفاعات اطراف آن موجب گرديده است كه مردم براي رسيدن به شهر مسير زيادي را به طرف سربالايي طي كنند نام بانه را به معني خانه ( منظور اقامتگاه و آبادي و مسكن است ) و اردو ( منظور اردوگاه سربازان است ) و پادگان ( شهر دو قلعة بزرگ داشته ) نيز تفسير كرده اند.
شهرستان بانه دارای چهار دهستان بانه ،آرمرده، بوئین و کانی‌سور است و جمعیت آن حدود 119332 نفر برآورد شده است

namrani kurd

ناوبانگ: پێشه‌وا
ناو و ناسناو: قازی محه‌ممه‌د
دانیشتووی: مه‌هاباد
ساڵی شه‌هید بوون: 1947

كورته‌یه‌ك له ژیاننامه:


له‌ به‌ره‌به‌یانی‌ 10ی‌ خاكه‌لێوه‌ی‌ ساڵی‌ 1326ی‌ هه‌تاوی (1947.3.30 زایینی) ‌دا پێشه‌وا قازی‌, حه‌مه‌حوسێن خان‌ سه‌یفی‌ قازی‌(ئامۆزای‌ پێشه‌وا) ‌و ئه‌بولقاسم‌ سه‌دری‌ قازی‌( برای‌ پێشه‌وا) به‌ دوای‌ حوكم دران له‌دوو دادگای‌ ناعادلانه‌‌و فه‌رمایشی‌دا به‌ده‌ستی‌ چه‌په‌ڵی‌ دوژمنانی‌ گه‌لی‌ كورد له‌ چوارچرای‌ شاری‌ مه‌هاباد, واته‌ هه‌ر له‌و شوێنه‌ی‌ كه‌‌ 2ی‌ رێبه‌ندانی‌ 1324هه‌تاوی(1946.1.22زایینی) دا كۆماری‌ كوردستانی‌ لێ‌ راگه‌یه‌ندرابوو, له‌ سێداره‌ دران‌و شه‌هید كران‌و هه‌ر ئه‌و رۆژه‌ له‌سه‌ر شان‌و پیلی‌ خه‌ڵكی‌ به‌ شه‌ڕه‌فی‌ مه‌هاباد له‌ گۆرستانی‌ مه‌لا جامی‌ به‌ خاكی‌ پیرۆزی‌ نیشتمان سپێردران.
حیزبی‌ دێمۆكراتی‌ كوردستان له‌ 10ی‌ خاكه‌لێوه‌ی‌ 1358هه‌تاوی (1979.3.30 زایینی) ئه‌و رۆژه‌ی‌ وه‌ك رۆژی‌ شه‌هیدانی‌ كوردستانی‌ راگه‌یاند. ئه‌گه‌ر پێش ئه‌و ده‌م, له‌به‌ر زه‌خت‌و زۆری‌ به‌كرێگیراوانی‌ شای‌ دیكتاتۆر مه‌جالی‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ رێوره‌سم به‌و بۆنه‌یه‌وه‌ نه‌بوو, به‌ڵام به‌ دوای‌ رووخانی‌ حكوومه‌تی‌ پاشایه‌تی‌دا به‌ تایبه‌تی‌ دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ حیزب ئه‌م رۆژه‌ی‌ به‌و ناوه‌ ناودێر كرد, هه‌موو ساڵێ‌ له‌ وه‌ها رۆژێك دا رێز له‌ شه‌هیدان‌و سه‌رقافله‌یان پێشه‌وا قازی‌ ده‌گیرێ‌‌و له‌ زۆر شوێن به‌ تایبه‌تی‌ له‌نێو كۆڕ‌و كۆمه‌ڵی‌ حیزبی‌دا رێوره‌سم به‌ڕێوه‌ ده‌چێ‌‌و پێشانگه‌ی‌ وێنه‌ی‌ شه‌هیدان پێك دێ‌.
راسته‌ پێشه‌وا قازی‌ سه‌ركۆماری‌ كوردستان‌و به‌دیمه‌نترین كه‌سایه‌تیی‌ موكریان بوو و له‌ هه‌موو ناوچه‌كان نێو به‌ده‌ره‌وه‌‌و ناسراو بوو, به‌ڵام تا چه‌ند ساڵ‌ دوای‌ شه‌هید كرانیشی‌ بۆ گه‌لی‌ كورد به‌ تێكڕا به‌و شێوه‌یه‌ كه‌ ده‌بێ‌ بناسرێ‌ نه‌ناسرابوو, یا ئه‌گه‌ر ناسرابووش ئه‌و رێزه‌ی‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا لێی‌ ده‌گیرێ‌ لێی‌ نه‌ده‌گیرا. پێویسته‌ زۆر له‌وه‌ زیاترلێ كۆلینه‌وه له‌سه‌ر كه‌سایه‌تیی‌ پێشه‌وا بكرێ‌ تا به‌و جۆره‌ی‌ شیاوی‌ ئه‌وه‌, بناسرێ‌.
قازی‌ محه‌ممه‌د كوڕی‌ قازی‌ عه‌لی‌, كوڕی‌ میرزا قاسم قازی‌یه‌. رابردووی‌ ئه‌و بنه‌ماڵه‌یه‌ له‌ شاری‌ سابڵاغ بۆ چوار سه‌ده‌ پێشتر ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. ئه‌وان نه‌ ته‌نیا له‌لای‌ خه‌ڵك به‌ڵكوو له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتداران‌و به‌رپرسانی‌ حكوومه‌تییش, جێگه‌ی‌ رێز‌و ته‌قدیر بوون. هه‌ر به‌ بنه‌ماڵه‌ فازل‌و ئازادیخواز‌و نیشتمانپه‌روه‌ر بوون. له‌شه‌ڕی‌ یه‌كه‌می‌ جیهانی‌دا پیاوی‌ وه‌ك میرزا فه‌تتاحی‌ قازی‌یان له‌ به‌ره‌نگاریی‌ راسته‌‌وخۆ ده‌گه‌ڵ‌ رووسان لێ‌ شه‌هید بوو, كوڕه‌ لاوه‌كانیشی‌ (سالار‌و محه‌ممه‌د) به‌ دیل گیران‌و بۆ شوێنه‌ دووره‌كانی‌ رووسیه‌ی‌ ئه‌و كات به‌ڕێ‌ كران‌و تا شۆڕشی‌ ئۆكتۆبر هه‌ر له‌ ئه‌ساره‌ت دابوون.
قازی‌ عه‌لیی‌ باوكی‌ پێشه‌وا, له‌ 1930 له‌ مه‌هاباد رێكخراوێكی‌ كوردیی‌ به‌ ناوی‌ "بزووتنه‌وه‌ی‌ محمد" پێك هێنا. ناوبراو له‌گه‌ڵ‌ جووڵانه‌وه‌ی‌ شێخ محمد خیابانی‌ له‌ ته‌ورێز پێوه‌ندی‌یان هه‌بوو, تا ساڵی‌ 1934یش كه‌ فه‌وتی‌ كردوه‌ له‌سه‌ر ئه‌و كاره‌ به‌رده‌وام بووه‌.
قازی‌ عه‌لی‌, دوو كوڕی‌ هه‌بووه‌, یه‌كیان ابوالقاسم قازی‌ ناسراو به‌ سه‌دری‌ قازی‌ بووه‌ كه‌ یه‌ك دوو ده‌وره‌ له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌ كراوه‌ته‌ نوێنه‌ری‌ مه‌جلیس‌و ئیعتیبار‌و نفووزێكی‌ تایبه‌تی‌ هه‌بووه‌. دوای‌ ته‌واوبوونی‌ ده‌وره‌كه‌شی‌ له‌سه‌ر راسپارده‌ی‌ پێشه‌وا, بۆ راپه‌راندنی‌ كاره‌ سیاسی‌یه‌كان‌و یاریده‌دانی‌ خه‌ڵك هه‌ر له‌ تاران مابۆوه‌.
قازی‌ محه‌ممه‌دیش كه‌ ساڵی‌ 1900ی‌ زایینی‌ له‌و بنه‌ماڵه‌ به‌ فه‌رهه‌نگه‌دا له‌دایك بووه‌, هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای‌ لاوی‌یه‌وه‌ هه‌ستی‌ نیشتمانپه‌روه‌ریی‌ تێدا به‌ هێز بووه‌‌و زۆری‌ عه‌لاقه‌ به‌ خوێندنی‌ علوومی‌ كۆن‌و تازه‌ هه‌بووه‌‌و زۆر زوو له‌م باره‌یه‌وه‌ پێ‌گه‌یشتوه‌‌و زۆری‌ هه‌وڵ‌ داوه‌ زمانی‌ بێگانانیش فێر بێ‌. جگه‌ له‌ عه‌ره‌بی‌‌و فارسی‌‌و كوردی‌ ده‌گه‌ڵ‌ زمانی‌ فه‌رانسه‌یی‌‌و ئینگلیسی‌‌و تا راده‌یه‌كیش رووسی‌ ئاشنایه‌تیی‌ هه‌بووه‌.
قازی‌ محه‌ممه‌د زۆری‌ حه‌ز به‌ تێكه‌ڵاوی‌ ده‌گه‌ڵ‌ ئه‌هلی‌ فه‌زل‌و زانایانی‌ زه‌مان‌و پیاو چاكان‌و كوردانی‌ نیشتمانپه‌روه‌ر‌و سه‌رۆك عه‌شیره‌ته‌كان هه‌بووه‌.
به‌ دوای‌ فه‌وتی‌ باوكی‌دا بووه‌ به‌ قازیی‌ شار. له‌ به‌ر عه‌لاقه‌ی‌ زۆری‌ به‌ كاری‌ فه‌رهه‌نگی‌‌و به‌ره‌و ژوور بردنی‌ زانیاریی‌ خه‌ڵك, له‌ ساڵه‌كانی‌ به‌ر له‌ 1941و دواتریش بۆ یه‌ك دوو ساڵ‌ به‌رپرسایه‌تیی‌ ئیداره‌ی‌ فه‌رهه‌نگ‌و ئه‌وقافی‌ شاری‌ مه‌هابادی‌ به‌ ئه‌ستۆوه‌ گرتوه‌‌و خزمه‌تی‌ به‌رچاوی‌ فه‌رهه‌نگیی‌ كردوه‌‌و له‌ كاتی‌ به‌رپرسایه‌تیی‌ ئه‌ودا, یه‌كه‌م مه‌دره‌سه‌ی‌ كچان له‌ مه‌هاباد كراوه‌ته‌وه‌.
هه‌ر له‌و پێوه‌ندی‌یه‌ش دا ده‌گه‌ڵ‌ زۆربه‌ی‌ خوێندكاران, رۆشنبیران‌و مامۆستاكان زۆر نزیك بووه‌.
قازی‌ محه‌ممه‌د حورمه‌تی‌ تایبه‌تیی‌ بۆ دامه‌زرێنه‌رانی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ژـ ك هه‌بووه‌. له‌ چه‌ند ساڵ‌ ده‌وره‌ی‌ بێ‌ حكوومه‌تییش دا واته‌ له‌ ساڵی‌1941وه تا 1945 كه‌ كۆماری‌ كوردستان پێك هاتوه‌, مودیرییه‌تی‌ ئه‌و له‌ به‌ڕێوه‌چوونی‌ كار‌وباره‌كان داو به‌ تایبه‌تی‌ له‌ حه‌للی‌ موشكیلاتی‌ عه‌شیره‌تی‌دا نه‌قشی‌ به‌رچاوی‌ هه‌بوو. زۆر له‌ دامه‌زرێنه‌رانی‌ ژـ ك مه‌شوه‌ره‌تیان له‌گه‌ڵ‌ كردوه‌‌و زۆریان خۆش ویستوه‌‌و گه‌لێكیان هه‌وڵ‌ ده‌گه‌ڵ‌ داوه‌ تا ببێته‌ ئه‌ندامی‌ ژ ـ ك. زۆر له‌ گرێوگۆڵی‌ كاری‌ رۆژانه‌ی‌ خه‌ڵك له‌ دیوانی‌ ئه‌ودا كه‌ "مه‌حكه‌مه‌یان" پێ‌گوتوه‌, كراونه‌وه‌.
قازی‌ له‌ روانگه‌ی‌ نوێنه‌رانی‌ بیگانه‌شه‌وه‌ كه‌ ئه‌وكات ئێرانیان له‌نێو خۆیان دا دابه‌ش كردبوو حورمه‌تی‌ تایبه‌تیی‌ هه‌بووه‌. هه‌ر كه‌س چۆته‌ مه‌هاباد تێكۆشاوه‌ به‌ر له‌ هه‌موو كه‌س چاوی‌ به‌ ناوبراو بكه‌وێ‌. بانگ كرانی‌ بۆ سۆڤیه‌ت هه‌ر له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا بووه‌, كه‌ ده‌گه‌ڵ‌ هه‌یئه‌تێكی‌ گه‌وره‌ چۆته‌ باكۆ.
قازی‌ محه‌ممه‌د كه‌ بوو به‌ ئه‌ندامی‌ "كۆمه‌ڵه‌ی‌ ژ ـ ك"و ناوی‌ نهێنیی‌ "بینایی‌" بۆ دانرا, ئومێدێكی‌ زیاتری‌ بۆ به‌رپرسان‌و خه‌ڵك ئیجاد كرد. له‌ ئاكامی‌ ده‌ركی‌ به‌ وه‌خت‌و شه‌هامه‌تی‌ سیاسیی‌ ئه‌و و به‌ قه‌ناعه‌ت گه‌یشتنی‌ به‌رپرسانی‌ كۆمه‌ڵه‌دا بوو كه‌ "ژـ ك" بوو به‌ "حیزبی‌ دێمۆكراتی‌ كوردستان"‌و وه‌ك حیزبێكی‌ دێمۆكرات‌و پێشكه‌وتوو ده‌ستی‌ كرد به‌ تێكۆشان. قازی‌ له‌به‌ر حورمه‌تی‌ تایبه‌تی‌ كه‌ بۆ "ژـ ك"ی‌ هه‌بوو, بناغه‌ی‌ دامه‌زرانی‌ حیزبی‌ دێمۆكراتیشی‌ هه‌ر به‌ 25ی‌ گه‌لاوێژ بنچینه‌ی‌ دامه‌زرانی‌ ژـ ك دانا‌و هه‌ر بۆیه‌ش سه‌رنجی‌ زۆربه‌ی‌ نیزیك به‌ ته‌واوی‌ به‌رپرسانی‌ بۆ تێكۆشان له‌نێو حیزبی‌ دێمۆكراتی‌ كوردستان راكێشا. حیزب زۆر به‌ توندی‌ په‌لوپۆی‌ هاویشت‌و تێكۆشانی‌ له‌ هه‌موو ناوچه‌ی‌ ئازادی‌ كوردستان دا په‌ره‌ی‌ سه‌ند. قه‌یرانی‌ به‌ زۆر لكاندنی‌ كوردستانی‌ به‌ ئازه‌ربایجانه‌وه‌ حه‌ل كرد‌و مه‌جبووری‌ كردن حیسابی‌ جیاواز بۆ كوردستان بكه‌ن. به‌ دوای‌ به‌ستنی‌ یه‌كه‌م كۆنگره‌دا, له‌ 2ی‌ رێبه‌ندانی‌ 1324ی‌ هه‌تاوی(1946.3.30) ‌دا به‌ به‌شداریی‌ نوێنه‌ری‌ پارچه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ كوردستان‌و مه‌لا مسته‌فای‌ بارزانی‌‌و سه‌رۆك عه‌شیره‌ت‌و نوێنه‌رانی‌ هه‌موو چین‌و توێژه‌كانی‌ كوردستان پێكهاتنی‌ یه‌كه‌م كۆماری‌ كوردستانی‌ راگه‌یاند.
ئه‌گه‌ر تا ئه‌وده‌م جارجار له‌ رۆژنامه‌ی‌ "كوردستان"دا به‌ ناوی‌ پێشه‌وا باسی‌ لێ‌ ده‌كرا, له‌ دوای‌ دامه‌زرانی‌ كۆماره‌وه‌ به‌ شێوه‌ی‌ ره‌سمی‌ عینوانی‌ پێشه‌وایی‌ پێ‌ به‌خشرا‌و ئه‌و ناوه‌ تا ئێستاش له‌نێو كۆڕ‌وكۆمه‌ڵی‌ خه‌ڵك دا هه‌ر باوه‌.
پێشه‌وا مرۆڤێكی‌ گه‌لێك به‌ فه‌رهه‌نگ, بێ‌ ده‌عیه‌, دڵساف, خۆش به‌یان, ئه‌ده‌ب‌و هونه‌ر دۆست, ئه‌هلی‌ مه‌شوه‌ره‌ت‌و له‌ عه‌ینی‌ كات دا سیاسی‌‌و دێمۆكراتێكی‌ نیشتمانپه‌روه‌ر‌و گه‌ل خۆشه‌ویست بوو, له‌گه‌ڵ‌ هه‌موو چین‌و توێژێك جۆشی‌ ده‌خوارد‌و له‌ كاتی‌ پێویست دا له‌ هه‌ست‌و هێزیان كه‌ڵكی‌ وه‌رده‌گرت.
قازی‌ محه‌ممه‌د برایه‌تی‌‌و یه‌كگرتوویی‌ كوردی‌ پێ‌ گه‌وره‌ترین هۆی‌ سه‌ركه‌وتن بوو. هه‌ربۆیه‌ له‌ زۆربه‌ی‌ وتاره‌كانی‌ كه‌ له‌ رۆژنامه‌ی‌ "كوردستان"ی‌ ئه‌وكات دا چاپ كراون له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‌ یه‌كیه‌تی‌‌و برایه‌تی‌ دواوه‌‌و به‌ مه‌رجی‌ سه‌ركه‌وتن‌و كۆڵه‌كه‌ی‌ راگرتنی‌ كۆمار‌و هۆی‌ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر دوژمنانی‌دا زانیوه‌.
هه‌رچه‌ند ده‌یزانی‌ دوژمنه‌كانی‌ كورد راست ناكه‌ن به‌ڵام له‌ وتووێژدا زۆر به‌ راشكاوی‌ رای‌ده‌گه‌یاند كورد حه‌ز ده‌كا له‌ رێگای‌ ئاشتی‌ به‌ مافی‌ خۆی‌ بگا, به‌ڵام ئه‌گه‌ر وا نه‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ بۆی‌ بكرێ‌ ده‌یكا.
ئه‌وه‌ی‌ پێویست بوو زۆر به‌ راشكاوی‌ به‌ شا‌و قه‌وامی‌ راگه‌یاندوه‌, قامكی‌ له‌سه‌ر زه‌عفه‌كانیان به‌رانبه‌ر به‌ گه‌لی‌ كورد داناوه‌. به‌ ئاشكرا پێی‌ گوتون, ئێوه‌ له‌ قسه‌كانی‌ خۆتان دا دوو دڵن‌و ناتانه‌وێ‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كوردستان حه‌ل بكه‌ن.
كاتێك پێشه‌وا له‌لایه‌ن "قوام السلطنه" بۆ تاران ده‌عوه‌ت ده‌كرێ‌‌و له‌ رێكه‌وتی‌ 28ی‌ ژوئه‌نی‌ 1946 ده‌چێته‌ تاران, له‌لایه‌ن ژماره‌یه‌ك له‌ وه‌زیران, نوێنه‌رانی‌ پارلمان‌و نوێنه‌ری‌ كورده‌كانی‌ تاران‌و نوێنه‌ری‌ حیزبه‌كان‌و یه‌كیه‌تیی‌ كرێكاران له‌ فرۆكه‌خانه‌ پێشوازیی‌ لێ‌ ده‌كرێ‌.
رۆژنامه‌ی‌ "ایران ما" هه‌ر ئه‌وكات ده‌نووسێ‌: "ئێستا كه‌ قازی‌ محه‌ممه‌د له‌ تارانه‌‌و ئازادیخوازان چاویان پێی‌ كه‌وتوه‌, ده‌رده‌كه‌وێ‌ كه‌ بیر‌وڕای‌ ئه‌و به‌رقه‌راریی‌ ئازادی‌‌و دێمۆكراسیه‌ت له‌ ته‌واوی‌ ئێران دایه‌‌و, مافی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و سیاسی‌‌و ئینسانی‌ بۆ نه‌ته‌وه‌ی‌ كوردیش له‌ گۆڕێ‌ دایه‌. هه‌ر كارێكی‌ به‌ سوودی‌ دێمۆكراسیه‌ت بێ‌ له‌لایه‌ن پێشه‌وای‌ كوردستانه‌وه‌ به‌ دڵه‌وه‌ پێشوازی‌ لێ‌ ده‌كرێ‌. هیوادارین جه‌نابی‌ قه‌وام له‌و سه‌فه‌ره‌ مێژوویی‌یه‌ كه‌ڵك وه‌رگرێ‌."
ئه‌و له‌ كاتی‌ ماڵئاوایی‌ له‌گه‌ڵ‌ مه‌لا مسته‌فا ده‌ڵێ‌: "من خۆم فیدای‌ خه‌ڵكی‌ ده‌كه‌م‌و هیچ كات وه‌ك پیشه‌وه‌ری‌‌و سه‌رانی‌ ئازه‌ربایجان ناكه‌م تا وڵاته‌كه‌م له‌ خوێن دا شه‌ڵاڵ بێ‌‌و هه‌زاران كه‌س به‌ كوشت بچن."
پێشه‌وا‌و هاوڕێیانی‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ له‌ ماوه‌ی‌ یازده‌ مانگی‌ كۆماردا هه‌وڵیان دا, هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ش له‌و دادگا فه‌رمایشی‌یانه‌ی‌ بۆ موحاكه‌مه‌ كردنیان داندرا بوو, له‌ خۆبردوویی‌‌و ئازایه‌تی‌یان له‌ خۆیان نیشان داوه‌.
له‌گه‌ڵ‌ هه‌موو ناره‌حه‌تیی‌ ده‌روونی‌‌و ئه‌و ژیانه‌ تاڵه‌ی‌ كه‌ له‌ به‌ندیخانه‌ی‌ پادگانی‌ مه‌هاباددا بۆیان پێك هاتبوو, نه‌ ته‌نیا بڕوایان به‌ كوردایه‌تی‌‌و رزگاری‌, لاواز نه‌بوو به‌ڵكو زۆر جیددیتر‌و به‌ وره‌تر ببوون.
ئه‌وان له‌ مولاقاتێكی‌ نهێنی‌دا كه‌ له‌گه‌ڵ‌ یه‌ك دوو مرۆڤی‌ جێی‌ باوه‌ڕ بوویانه‌, فه‌رموویانه‌: "ئێمه‌یان فریودا, با نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد فریو نه‌خوا‌و خه‌باتی‌ خۆی‌ بۆ رزگاری‌‌و سه‌ربه‌ستی‌ درێژه‌ بدا‌و چه‌ك دانه‌نێ‌". هه‌روه‌ها گوتبوویان كه‌ زۆریان زه‌خت خستووینه‌ سه‌ر تا نامه‌یه‌ك بۆ مه‌لا مسته‌فا بنووسین ده‌ست هه‌ڵ‌بگرێ‌. به‌ڵام ئێمه‌ نه‌ته‌نیا شتی‌ وا نانووسین به‌ڵكوو پێمان وایه‌ ئه‌وه‌ی‌ بۆی‌ ده‌كرێ‌ ده‌بێ‌ ده‌گه‌ڵ‌ ئه‌و ناپیاوانه‌ بیكا.
ئازایه‌تی‌یان له‌ دادگاكان دا به‌ راده‌یه‌ك بووه‌ كه‌ ئه‌فسه‌ره‌كان سه‌ریان سوڕماوه‌. له‌ راستی‌دا ئه‌و دادگایه‌ ئه‌مریكا‌و ئینگلیسیشی‌ له‌ پشت بوو. هه‌رچه‌ند جگه‌ له‌ كاربه‌ده‌ستانی‌ خۆیان كه‌سی‌ غه‌ریبه‌ی‌ لێ‌ نه‌بووه‌, به‌ڵام هه‌ر له‌ رێگای‌ ئه‌وانه‌وه‌ زۆر شت بڵاو بۆته‌وه‌ كه‌ پێویسته‌ بیزانین.
پێشه‌وا هه‌ر جارێك له‌و دوو جاره‌ كه‌ به‌ ناو دادگایی‌ كراوه‌ زیاتر له‌ چوار سه‌عات قسه‌ی‌ كردوه‌‌و به‌ قه‌ولی‌ سه‌روان شه‌ریفی‌ كه‌ وه‌كیلی‌ بووه‌ "ئه‌وه‌ قازی‌ محه‌ممه‌د بووه‌ كه‌ حكوومه‌تی‌ موحاكه‌مه‌ كردوه‌‌و له‌ هه‌موو بوارێكه‌وه‌ هێناویه‌ته‌ ژێر پرسیار".
رۆژنامه‌ی‌ "ئازادی‌" كه‌ له‌و سه‌رده‌م دا له‌ به‌غدا به‌ زمانی‌ كوردی‌ ده‌رده‌چوو, له‌مه‌ر پشتگیریی‌ ئه‌مریكا‌و ئینگلیس له‌و موحاكه‌مه‌یه‌ نوسیبووی‌: "ئیستیعماری‌ ئینگلیس‌و ئه‌مریكا له‌ وجوودی‌ قازی‌ محه‌ممه‌د ‌وهاوڕێكانی‌دا دوژمنی‌ هه‌ره‌ سه‌رسه‌ختی‌ خۆیان ده‌دی‌. ئومێدیان هه‌بوو بتوانن به‌ چۆكیان دابێنن‌و له‌ به‌ندیخانه‌ش نوێنه‌ره‌كانیان چوون ده‌گه‌ڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای‌ خۆیانیان رابكێشن, به‌ڵام هیچ كات سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون. دواتریش رۆژنامه‌ی‌ "ئازه‌ربایجان" له‌ باكۆ نوسیبووی‌ قازی‌ محه‌ممه‌د به‌ نوێنه‌ری‌ ئه‌مریكا (جورج ئالێن)ی‌ گوتبوو, گه‌لی‌ كورد چاوه‌ڕوانیی‌ هیچ چاكه‌یه‌كی‌ له‌ وڵاتانی‌ ئیستیعماری‌ نیه‌.
"نه‌جه‌فقولیی‌ په‌سیان" وته‌كانی‌ پێشه‌وا له‌ دادگادا له‌ چه‌ند رسته‌دا خولاسه‌ ده‌كاته‌وه‌‌و ده‌نووسێ‌: "له‌ كاتی‌ موحاكه‌مه‌دا قازی‌ محه‌ممه‌د په‌لاماری‌ ده‌برده‌ سه‌ر سیاسه‌ت‌و ئاكاری‌ ده‌وڵه‌تی‌ تاران‌و ده‌یگوت: "من له‌ قوژبنی‌ گرتووخانه‌ ده‌نگی‌ خۆم به‌رز ده‌كه‌مه‌وه‌ له‌ دژی‌ ده‌وڵه‌تی‌ تاران‌و سه‌رۆكه‌كانی‌‌و ده‌ڵێم تاوانبار ئێوه‌ن نه‌ك ئێمه‌. ئێوه‌ وڵاتتان لێ‌ داگیركردووین"
رۆژنامه‌نووسێكی‌ دیكه‌ به‌ نێوی‌ "سلیمان.خ" له‌ نووسراوه‌كانی‌دا ده‌ڵێ‌, قازی‌ گوتی‌: "ته‌واوی‌ ئه‌م به‌سه‌رهات‌و رووداوانه‌ ئاكامی‌ سیاسه‌تی‌ داگیركه‌رانه‌ی‌ ده‌وڵه‌ته‌. ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌ت ته‌واوی‌ كوردان به‌خائین ده‌زانێ‌ با ده‌ست له‌و مه‌ڵبه‌نده‌ هه‌ڵ‌بگرێ‌, ئه‌گه‌ر به‌ نیشتمانپه‌روه‌ریشیان ده‌زانێ‌ با لێ‌ بگه‌ڕێ‌ خۆیان كاروباری‌ خۆیان بگرنه‌ ده‌ست."
له‌ به‌ڵگه‌‌و رۆژنامه‌كانی‌ یه‌كیه‌تیی‌ سۆڤیه‌تی‌ پێشوودا زۆر شت له‌م بابه‌تانه‌ نووسراون‌و له‌ زمان ئه‌فسه‌ره‌ ئێرانی‌یه‌كانه‌وه‌ ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌ قازی‌ گوتویه‌: "ئه‌و رووداوانه‌ له‌ ئاكامی‌ ئه‌وه‌ی‌ دابووه‌ كه‌ ئێوه‌ خۆتان قانوونی‌ بنه‌ڕه‌تیتان له‌ ژێر پێ‌ ناوه‌. ئێستاش من ته‌نیا خۆم دامه‌زرێنه‌ری‌ دێمۆكراسیه‌ت له‌ كوردستانم‌و هیچ هێزێكی‌ بیگانه‌ منی‌ هان نه‌داوه‌. بێ‌به‌شیی‌ كورد منی‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی‌ ئه‌و كارانه‌ هان داوه‌."
كاتێك سه‌رۆكی‌ دادگا یا دادستان به‌ خه‌یانه‌ت تاوانباریان ده‌كا له‌ وه‌ڵام دا ده‌ڵێ‌: "ئێره‌ ماڵی‌ منه‌, خاكی‌ كوردستان خاكی‌ باب‌و باپیر‌و ئه‌جدادی‌ منه‌ چۆن ده‌توانم ده‌ستی‌ لێ‌ هه‌ڵ‌گرم."
ئه‌گه‌ر موحاكه‌مه‌ی‌ یه‌كه‌م له‌ 19ی‌ مانگی‌ ژانویه‌ ده‌ستی‌ پێ‌كرد‌و چه‌ند رۆژی‌ خایاند‌و حوكمی‌ ئیعدامی‌ قازی‌یه‌كانی‌ دا, موحاكه‌مه‌ی‌ دووهه‌م له‌ 28ی‌ مارسی‌ 1947 واته‌ 7ی‌ خاكه‌لێوه‌ ده‌ستی‌ پێ‌كرد‌و رۆژی‌ 30ی‌ مارس كۆتایی‌ پێ‌هات.
گۆڤاری‌ "خه‌باتی‌ قوتابیان" ژماره‌ 37 له‌م دوایانه‌دا له‌ زمان سه‌روان كیومه‌رس سالحی‌ هه‌واڵنێری‌ گۆڤاری‌ ئه‌رته‌ش كه‌ له‌ دادگاكه‌دا بووه‌‌و دوایه‌ له‌سه‌ر نووسینی‌ راپۆرتێك له‌و پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌گیرێ‌‌و ساڵێك ده‌به‌ندیخانه‌دا ده‌مێنێته‌وه‌, هێندێك رسته‌ له‌ وته‌كانی‌ پێشه‌وای‌ بڵاو كرده‌وه‌.
پێشه‌وا فه‌رموویه‌: "من له‌ زووه‌وه‌ خۆم بۆ ئه‌وه‌ ئاماده‌ كردوه‌, به‌ باوه‌شی‌ ئاواڵه‌وه‌ پێشوازی‌ له‌و مردنه‌ سه‌ربه‌رزانه‌یه‌ ده‌كه‌م كه‌ له‌ رێگای‌ ئازادیی‌ میلله‌ته‌كه‌م دا ده‌كوژرێم. ئه‌وه‌ به‌ڵێنێكه‌ كه‌ به‌ نه‌ته‌وه‌كه‌مم داوه‌ له‌گه‌ڵیان بژیم‌و بۆ ئه‌وانیش بمرم, تازه‌ چۆن ئاماده‌م به‌ڵێنی‌ خۆم بشكێنم."
سه‌روان كیومه‌رس هه‌روه‌ها ده‌نووسێ‌: "من له‌ زۆربه‌ی‌ دادگاكانی‌ مه‌یدانی‌‌و سه‌ربازی‌ وه‌ك هه‌واڵنێر به‌شداریم كردوه‌ به‌ڵام هه‌رگیز هیچ كه‌سێكم به‌ راده‌ی‌ قازی‌ محه‌ممه‌د به‌ جه‌رگ‌و بوێر نه‌دیوه‌. ئه‌و له‌ كاتی‌ دادگایی‌كردن دا نه‌یده‌زانی‌ ترس چیه‌. زۆر به‌ بێ‌باكی‌ قسه‌ی‌ ده‌كرد‌و وه‌ڵامی‌ پرسیاره‌كانی‌ ده‌دایه‌وه‌."
هه‌ر ئه‌و به‌ جه‌رگی‌‌و له‌خۆبردوویی‌یه‌ش بوو كه‌ له‌ پای‌ سێداره‌ ئیزنی‌ نه‌دا چاوی‌ ببه‌ستن‌و فه‌رمووی‌: "حه‌ز ده‌كه‌م له‌ ئاخرین چركه‌ی‌ ژیانیشم دا به‌ سه‌ربه‌رزی‌‌و چاوی‌ كراوه‌وه‌ له‌ نیشتمانی‌ خۆشه‌ویستم بروانم." هه‌روه‌ها فه‌رموویه‌تی‌:
"ئێوه‌ قازی‌ محه‌ممه‌دێك ده‌كوژن به‌ڵام بزانن له‌ هه‌ر تنوكه‌ خوێنێكی‌ من قازی‌ محه‌ممه‌دێك شین ده‌بێته‌وه‌. داوا له‌ گه‌لی‌ كورد ده‌كه‌م خه‌باتی‌ خۆی‌ له‌پێناو رزگاریی‌ كوردستان دا په‌ك نه‌خات, باوه‌ڕ به‌ ده‌وڵه‌تی‌ خۆفرۆشی‌ تاران مه‌كه‌ن. بژی‌ كورد‌و كوردستان".





ناوبانگ: دوكتور قاسملوو
ناو و ناسناو: ‌‌عه‌بدولره‌‌حمان قاسملوو
دانیشتووی: ورمئ
ساڵی شه‌هید بوون: 1989

كورته‌یه‌ك له ژیاننامه:


عه‌بدولره‌حمان قاسملوو له‌ شه‌وزستانی سالی1930دا له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كی خاوه‌ن مڵكی ده‌ست ڕۆیشتوودا له‌ شاری ورمێ له‌ دایك بووه‌.خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیی له‌ ورمێ و تاران ته‌واوكرد. هاورێ قاسملوو ساڵی1945 تێكۆشانی سیاسی خۆی به‌ دامه‌زراندنی یه‌كیه‌تیی لاوانی دێموكراتی كوردستان له‌ شاری ورمێ ده‌ست پێ كرد.
ساڵی1946 به‌ دوای ڕووخانی كۆماری كوردستان له‌ مه‌هاباد دا بۆ خوێندن چووه‌ تاران و ساڵی1948بـــۆ درێژه‌پێدانی خوێندن چوو بۆ پاریس. گه‌یشتنی به‌ پاریس هاوكات بوو له‌ گه‌ڵ ته‌قه‌ كردن له‌ شا له‌ زانستگای تاران. به‌و بۆنه‌وه‌ كۆبونه‌وه‌یه‌كی به‌رینی خوێندكاره‌ ئێرانێ یه‌كان له‌ پاریس پێكهات كه‌ له‌وێ دا كاك ره‌حمان قاسملوو به‌ درێژه‌یی به‌ دژی شای‌ئێران قسه‌ی كرد و له‌ ئاكام دا خوێندكاران په‌یامێكی ئیعترازییان بۆ شا نارد. ئه‌م كاره‌ بوو به‌هۆی فشاری حكومه‌تی ئێران و ته‌نانه‌ت حكومه‌تی فه‌رانسه‌ش بۆ سه‌ر كاك ره‌حمانی ناچاركرد پاریس به‌ جێ هێڵێ و وه‌ك خوێندكاری بوورس پێدراوی "یه‌كێه‌تی نێونه‌ته‌وه‌یی خوێندكاران" چوو بۆ پڕاگ پێته‌ختی چیكوسلوواكی هه‌رله‌وماوه‌دا كه‌ له‌ فه‌ڕانسه‌ بوو به‌ هاوكاری چه‌ند خوێندكاری كورد "كۆمه‌ڵه‌ی خوێندكارانی كورد"یان له‌ ئوروپا دامه‌زراند.
ساڵی 1951 به‌ نوێنه‌رایه‌تیی خوێندكارانی ئێران له‌ زۆركۆبوونه‌وه‌ و كۆنفه‌ڕانسی فیدراسیونی جیهانیی لاوان دا له‌ مه‌جارستان به‌شدار بوو. ساڵی1952له‌ سه‌رده‌می حكومه‌تی میللیی دوكتور موسه‌دیق‌دا هاورێ قاسملوو پاش ئه‌وه‌ی له‌ زانستگای پڕاگ‌دا لیسانسی زانسته‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی‌یه‌كانی وه‌رگرت گه‌ڕاوه‌ ئێران. ئه‌وكاته‌ له‌ نێوان حیزبی دێموكراتی كوردستان و حیزبی تووده‌ی ئێران دا یه‌كیه‌تیی ته‌شكیلاتی هه‌بوو. هاورێ قاسملوو پاش شه‌ش مانگ تێكۆشان له‌ تاران هاته‌وه‌ مه‌هابادو له‌ وێ سه‌رپه‌رستیی كاری حیزبیی وه‌ئه‌ستۆ گرت.
پاش كۆده‌تای شوومی19/8/1953ناچار بوو به‌ ته‌واوی خۆی بشارێته‌وه‌ و به‌ نهێنی له‌ تاران و له‌ كوردستان خه‌ریكی تێكۆشانی حیزبی بێ. له‌و ماوه‌یه‌دا سه‌رپه‌رستی ڕۆژنامه‌ی كوردستانی به‌ ئه‌ستۆوه‌ بوو.هه‌ر له‌ ماوه‌یه‌ش دا بوو كه‌ كۆمیته‌یه‌كی سه‌راسه‌ری بۆ كاروباری حیزبی دێموكرات به‌ به‌رپرسایه‌تی ئه‌و پێكهات و ساڵی1957جارێكی دیكه‌ چۆوه‌ چیكوسڵوواكی.
هاورێ قاسملوو ساڵی1958گه‌ڕاوه‌ بۆ عێراق و له‌گه‌ڵ چه‌ند ئه‌ندامی مه‌سئوولی دیكه‌ی حیزبیی هه‌وڵیان دا له‌ رێگای عێراقه‌وه‌ رێكخراوه‌كانی حیزب زیندوو بكه‌نه‌وه‌. به‌ڵام به‌ هۆی كارشكێنیی به‌رێوه‌به‌رانی پارتی‌دێموكراتی كوردستانی عێراق له‌وكاره‌دا سه‌رنه‌كه‌وتن‌‌، ساڵی1960به‌ ده‌ستوری ده‌وڵه‌تی عێراق له‌و‌ وڵاته‌‌ ده‌ركراوگه‌ڕاوه‌ بۆ پڕاگ.ساڵی1962له‌ زانستگای پراگ دوكتورای زانستی‌ئابووری وه‌رگرت‌و هه‌تا ساڵی1970له‌زانستگای پراگ ده‌رسی "ئابووری سه‌رمایه‌داری و ئابووری سۆسیالیستی و تیئوری هه‌ڵدانی ئابووری" گوته‌وه‌ وله‌وماوه‌دا چه‌ند كتێب و نامیلكه‌ی له‌ سه‌رگیروگرفته‌ ئابووریی وكۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی‌یه‌كان نووسیوه‌، و زمانه‌كانی كوردی، فارسی ، توركی، عه‌ره‌بی، فه‌ڕانسه‌وه‌ی،ئینگلیسی،چێكی و رووسی به‌ باشی ده‌زانی .
پاش ده‌ر چوونی به‌یاننامه‌ی11ی مارسی1970له‌ عێراق كاك دوكتور قاسملوو له‌ ئورووپاوه‌ گه‌ڕاوه‌ بۆ عێراق و به‌ هاوكاری چه‌ند كه‌س له‌ یارانی نیزیكی حیزبی ئه‌ركی زیندوو كردنه‌وی رێكخراوه‌كانی حیزبی دێموكراتی كوردستانی وه‌ ئه‌ستۆ گرت. ساڵی1971 له‌ كۆنفه‌رانسی سێهه‌می حیزب دا كاك دوكتورقاسملوو به‌ سكرتێری گشتیی حیزبی دێموكراتی كوردستان هه‌ڵبژێردراو له‌و كاته‌وه‌ له‌ هه‌موو كۆنگره‌كانی حیزب دا وه‌ك سكرتێری گشتیی حیزب هه‌ڵبژێردرایه‌وه‌و به‌م جوره‌ بۆ ماوه‌ی هه‌ژده‌ساڵ وه‌ك رێبه‌رێكی كارزان‌و شاره‌زا له‌ پله‌ی یه‌كه‌می به‌رپڕسایه‌تی دا كاروباری حیزبی له‌ یه‌كێك له‌ سه‌خت‌ترین قۆناغه‌كانی خه‌باتی ئه‌م حیزبه‌دا به‌رێوه‌ برد.
هاورێی تێكۆشه‌رو مامۆستای رێبه‌ر دوكتور قاسملوو له‌ گه‌ڵ كاك عه‌وڵا قادری ئازه‌ر ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی و به‌رپرسی ده‌فته‌ری حیزبی دێموكرات له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات، رێكه‌وتی13/7/1989 له‌ وییه‌نی پێته‌ختی ئوتریش به‌ ده‌ست تێروریسته‌كانی كۆماری ئیسلامی ئێران شه‌هید كران.





ناوبانگ: دوكتور سه‌عید
ناو و ناسناو: محه‌ممدسادق شه‌ره‌فكه‌ندی
دانیشتووی: مه‌هاباد
ساڵی شه‌هید بوون: 1992

كورته‌یه‌ك له ژیاننامه:


هاورێی تێكۆشه‌ر محه‌ممه‌د سادق شه‌ڕه‌فكه‌ندی ناسراو به‌ دوكتور سه‌عید ڕۆژی11/1/1938 له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كی نیشتمانپه‌روه‌ردا له‌ گوندی ته‌ره‌غه‌ی بۆكان له‌ دایك بوو. هه‌ر له‌ ته‌مه‌نی منداڵی دا باوكی له‌ ده‌ست داو سه‌رپه‌رستی یه‌كه‌ی كه‌وته‌ سه‌ر شانی براگه‌وره‌كه‌ی، شاعیری گه‌وره‌ی كوردستان مامۆستا هه‌ژار. پۆلی یه‌ك ودووی سه‌ره‌تایی له‌ شاری بۆكان خوێندوو پاشان كه‌ بنه‌ماڵه‌كه‌ی له‌ مه‌هاباد گیرساوه‌ و خوێندنی سه‌رتایی و ناوه‌ندی له‌ مه‌هاباد و ساڵی ئاخری ده‌بیرستانی له‌ شاری ته‌ورێز ته‌واو كرد.
ساڵی1959له‌ دانیشسه‌رای عالی تاران لیسانسی شیمی وه‌رگرت، هه‌ر له‌و ساڵه‌دا بوو به‌ مامۆستای ده‌رسی شیمی و هه‌تا ساڵی1965له‌ شاره‌كانی ورمێ و مه‌هاباد دا به‌ ئه‌ركی مامۆستایه‌تی‌یه‌وه‌ خه‌ریك بوو. سه‌رنجام به‌كرێگیراوانی رێژیمی حه‌مه‌ڕه‌زاشا ئه‌و خزمه‌ته‌یان له‌ كوردستان پێ ڕه‌وا نه‌دی و له‌ گه‌ڵ ژوماره‌یه‌ك‌مامۆستای دیكه‌ دووریان خستنه‌وه‌ بۆ ئه‌راك و كه‌ره‌ج و چه‌ند شاری دیكه‌.
تێكۆشه‌ر كاك دوكتور سه‌عید ساڵی1970 نه‌قل كرا بۆ زانستگای ته‌ربێتی موعه‌لیم له‌ تاران و ساڵی1972 به‌ كه‌ڵك وه‌رگرتن له‌ بورسی وه‌زاره‌تی عوڵه‌م چووه‌ فه‌رانسه‌‌ و له‌ ماوه‌ی چوار ساڵ‌دا دوكتورای شیمی ئانالتیك له‌ زانستگای ژوماره‌ 6ی پاریس وه‌رگرت.
سالی1976گه‌راوه‌ تاران وه‌ك مامۆستای زانستگای ته‌ربیه‌تی موعه‌لیم درێژه‌ی به‌ ئه‌ركی پیرۆزی مامۆستایه‌تی دا.ساڵی1973كاتێك له‌ پاریس ده‌ی خوێند له‌ رێگای مامۆستای مه‌زن دوكتور قاسملوی رێبه‌رمانه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ به‌رنامه‌وپێره‌وی نێو خۆی حیزبی دێمۆكرات ئاشنا بوو و داوای ئه‌ندامه‌تی حیزبی كرد. پاش گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ تاران بوو به‌ ڕابیتی نێوان كاك دوكتور قاسملو و ئه‌ندامانی كۆنی رێبه‌رایه‌تی حیزب. پاش ڕووخانی ڕێژیمی پاشایه‌تی و ده‌ست پێكرنه‌وه‌ی تێكۆشانی ئاشكرای حیزب ساڵی1979بوو به‌ موشاویری كۆمیته‌ی ناوه‌ندی و ساڵـــــی1980 له‌ كۆنگره‌ی چواره‌می حیزبدا به‌ ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی هه‌ڵبژێراو به‌رپرسایه‌تی كۆمیته‌ی حیزبی له‌ تارانی پێ ئه‌سپێردرا.
هاورێ دوكتور سه‌عید هاوینی 1980له‌ لایه‌ن ده‌فته‌ری سیاسی حیزبه‌وه‌ بوو كاری ته‌واو وه‌خت بانگ كراوه‌ كوردستان. له‌ پلینۆمی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی له‌ هاوینی1980دا به‌ ئه‌ندامی ده‌فته‌ری سیاسی هه‌ڵبژێرا. له‌ كۆنگره‌كانی5و6و7و8و9دا هه‌موو جاره‌ به‌ ئه‌ندامی ده‌فته‌ری سیاسی هه‌ڵبژێردراوه‌.
له‌ ساڵی 1986ڕا هه‌تا كاتی شه‌هید بوونی مامۆستای گه‌وره‌مان دوكتور قاسملوی نه‌مر ئه‌ركی جێگری سكرتێری گشتی حیزبی به‌ ئه‌ستۆوه‌ بوو. له‌ یه‌كه‌م پلینێۆمی دوای شه‌هید بوونی كاك دوكتور قاسملودا بوو به‌ سكرتێری گشتی حیزب.
رێكه‌وتی17/9/1992 كاك دوكتور سادق شه‌ڕه‌فكه‌ندی له‌ گه‌ڵ هاورێیه‌كانی كاك فه‌تاح عه‌بدولی ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی و نوێنه‌ری حیزب له‌ ئورووپاو كاك هومایون ئه‌رده‌ڵان به‌رپرسی كۆمیته‌ی حیزب له‌ ئه‌ڵمان به‌ ده‌ستی تیروریسته‌كانی كۆماری ئیسلامی ئێران له‌ شاری بڕلینی ئه‌ڵمان شه‌هید كران. یادو ناوی كاك دوكتور سه‌عید هه‌میشه‌ به‌ نه‌مری ده‌مێنێته‌وه‌ .

Wednesday, December 14, 2005








gonde palngan





shakhe shaho







Tuesday, December 13, 2005




sharakam sna....





chan vena la marivan






هةوليَر شارى شيرينم

Wednesday, December 07, 2005



هونه‌رمه‌ند عه‌دنان كه‌ریم له‌ ساڵی 1963 له‌ شاری كه‌ركوك له‌دایك بووه‌, و له‌ بنچینه‌دا خه‌ڵكی دیَی ژاژڵه‌ی سه‌ر به‌ ناوچه‌ی شارباژیَڕه‌.له‌ شاری سلیَمانی ژیانی منداڵی و سه‌ره‌تای ژیانی هونه‌ری گه‌شه‌ی سه‌ندووه‌. ساڵی 1985 به‌شی نیگاركیَشانی له‌ په‌یمانگای هونه‌ره‌ جوانه‌كانی شاری سلیَمانی ته‌واو كردوه‌.له‌ ساڵی 1991 دا كوردستانی به‌جیَهیَشتووه‌ و ئیَستا له‌ سوید له‌ گه‌ڵ مهاباد خانی هاوسه‌ری و سیَ منداڵه‌كه‌ی له‌ شاری ئوپسالا ده‌ژین
سه‌ره‌تای كاری هونه‌ری ده‌گه‌ڕیَته‌وه‌ بوَ ساڵی 1979 له‌گه‌ڵ تیپی موَسیقای سلیَمانی به‌ گوَرانی ده‌سماڵیَ. پاشان له‌ ساڵی 1980 دا گوَرانی كازیوه‌ی له‌ گه‌ڵ تیپی موسیقای سلیَمانی توَمار كرد بۆ شانۆگه‌ری زه‌لكاو كه‌ به‌رهه‌میَكی شانۆیی تیپی شانۆی پیَشڕه‌وی كوردی بوو له‌ سلیَمانی. ئه‌م گورانییه‌ كه‌ له‌ ئاماده‌كردنی هونه‌رمه‌ند دلیَر ئیبراهیم و ئاوازی ئارام خه‌چه‌دوریان بوو, سه‌ره‌تایه‌كی باش بوو بۆ ناسینه‌وه‌ی ده‌نگی خۆی و تایبه‌تمه‌ندیَتی هه‌ڵبژاردنی ڕه‌وتی هونه‌ری
ىساڵی 1983 گۆرانی شه‌وی تاریك و بیَده‌نگی تومارده‌كات له‌ ئاماده‌كردنی مامۆستا ئه‌نوه‌ر قه‌ره‌داغی.
ى له‌ هه‌مان ساڵدا په‌یوه‌ندی ده‌كات به‌ تیپی مۆسیقای نه‌ورۆزه‌وه‌ كه‌ سه‌ر به‌ تیپی مۆسیقای سلیَمانی بوو و مامۆستا عوسمان محه‌مه‌د سه‌رپه‌رشتی ده‌كرد.
ىساڵی 1984 به‌ هاوكاری تیپی موسیقای پیره‌میَرد ی سه‌ر به‌ تیپی موسیقای سلیَمانی كه‌ مامۆستا سه‌ڵاح ره‌ووف سه‌رپه‌رشتی ده‌كرد, ئه‌م گۆرانیانه‌ تۆمار ده‌كات
گۆرانی ژاڵه‌ , گوڵاڵه‌, ئازیزه‌كه‌م كه‌ هه‌ر سیَ ئاوازی هونه‌رمه‌ند سه‌ڵاح ره‌ووف و هۆنراوه‌ی حه‌سیب قه‌ره‌داغی شاعیر بوون.
گۆرانی په‌روانه‌ له‌ ئاوازی مامۆستا سه‌ڵاح ره‌ووف و هۆنراوه‌ی هونه‌رمه‌ند ئه‌حمه‌د سالار .
گۆرانی ئه‌ی هاوسه‌ره‌ ئازیزه‌كه‌م له‌ ئاوازی هونه‌رمه‌ند غه‌مگین فه‌ره‌ج وهۆنراوه‌ی به‌رزان هه‌ستیاری شاعیر.
پاشان له‌گه‌ڵ تیپی موسیقای په‌یمانگای هونه‌ره‌ جوانه‌كان ........
گۆرانی شه‌ویَ ئه‌ی شه‌ماڵ ... ئاوازی مامۆستا ئه‌نوه‌ر قه‌ره‌داغی و هۆنراوه‌ی سه‌یدی هه‌ورامی شاعیر...
گۆرانی بۆ دڵ ئاوازی هونه‌رمه‌ند عه‌دنان كه‌ریم خوَی و هۆنراوه‌ی بیَخود ی شاعیر له‌ گه‌ڵ تیپی نه‌ورۆزدا...
له‌ ساڵی 1989 دا له‌ گه‌ڵ هه‌ندیَ هونه‌رمه‌ندی تردا تیپی مۆسیقای كۆمه‌ڵه‌ی هونه‌ره‌جوانه‌كان داده‌مزریَنن.
له‌ ساڵی 1991 دا له‌ كۆڕه‌وه‌ گه‌وره‌كه‌ی كورددا به‌ره‌و ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان كه‌وته‌ ڕیَ و له‌ شاری مهاباد بۆ ماوه‌یه‌ك جیَگیر بوو.
له‌و ماوه‌یه‌دا چه‌ندین كاری هونه‌ری له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندانی موسیقی ناوچه‌ی موكریاندا ئه‌نجام دا وه‌ك عود ژه‌ن و چه‌ندین به‌رهه‌می هونه‌ری یان بۆ هونه‌رمه‌ندانی وه‌ك ماموستای به‌رزی كورد محه‌مه‌دی ماملیَ , محه‌مه‌د دانش, ئه‌حمه‌د ئیسلامی, ئیسماعیل شاهی و هه‌ندیَك هونه‌رمه‌ندی تر.
له‌ساڵی 1992 ده‌گاته‌ ووڵاتی سوید و دریَژه‌ ده‌دا به‌ كاری هونه‌ری و یه‌كه‌م به‌رهه‌می له‌ ده‌ره‌وه‌ی كوردستان كاسیَتی بیرتان ده‌كه‌م بوو كه‌ له‌ شاری لیل ی فه‌ره‌نسی تۆمار كرا وحه‌وت گورانی له‌ خۆ گرتبوو, له‌ وانه‌ چوار گوَرانیان ئاوازی هونه‌رمه‌ند رزگار ئیسماعیل و گۆرانی یه‌كانی هه‌ڵه‌بجه‌ , كۆچ , ئازادی له‌ ئاوازی هونه‌رمه‌ند عه‌دنان كه‌ریم خۆی بوو.
له‌ ساڵی 1994-1995 له‌ سوید ده‌چیَته‌ به‌ر خویَندن و بوَ ماوه‌ی ساڵیَك كوَرسی ته‌كنیكی تۆماركردنی ده‌نگ و موسیقا ته‌واو ده‌كات و ئه‌مه‌ش ده‌بیَته‌ هۆی ئه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌ هونه‌ریه‌كانی به‌ ده‌ستی خۆی تۆماربكات.
ساڵی 1995 به‌رهه‌می ڕاز له‌ سه‌ر كاسیَت ده‌رده‌كات.
ساڵی 1996 یه‌كه‌م به‌رهه‌می خۆی له‌سه‌ر سی دی به‌ ناوی شه‌وی یه‌ڵدا ده‌رده‌كات كه‌ موَسیقای ئه‌م به‌رهه‌مه‌ له‌ سلیَمانی له‌ لایه‌ن تیپی موسیقای كۆمه‌ڵه‌ی هونه‌ره‌جوانه‌كانی ئاماده‌كراو پاشان له‌ سوید هونه‌رمه‌ند عه‌دنان كه‌ریم ده‌نگی خۆی له‌سه‌ر تۆمار ده‌كات.
له‌ ساڵی 1999 دا سی دی ئه‌ڕۆی ئۆغر دیَنیَته‌ به‌رهه‌م و هونه‌رمه‌ندی به‌ توانا غه‌مگین فه‌ره‌ج ئه‌ركی دابه‌شكردنی ده‌گریَته‌ ئه‌ستۆ.
تازه‌ترین به‌رهه‌می هونه‌رمه‌ند عه‌دنان كه‌ریم سی دی ی شـــــنه‌ی بـا یه‌ كه‌ بۆ نه‌ورۆزی 2002 بڵاوكرایه‌وه‌ .... ئه‌م به‌رهه‌مه‌ 11 گۆرانی له‌ خۆگرتووه‌ و هونه‌رمه‌ندانی به‌ توانای وه‌ك گوران كامیل و فه‌رهاد محه‌مه‌د و غه‌مگین فه‌ره‌ج دابه‌شكردنی موسیقایان بۆ كردوه‌

Tuesday, December 06, 2005

هونه‌رمه‌ندان و گۆرانیبێژان

مراد کاوه‌
http://www.morad.net

سایتی هونه‌رمه‌ند مراد کاوه‌.
[سه‌ردانه‌کان 408|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:09:03]
Gorani Stran
http://goranikurdi.tk

Gorani Stran gorani hande la hunarmandani kurdi la xo grtwa bo xzmat ba ewai ashqani musiki kurci
[سه‌ردانه‌کان 108|زۆرکراوه‌ له‌ : 30 Oct 05 @ 11:48:36]
Hunarmandani Kurd
www.yanaihunarikurdi.tk

malpaer lasar zoorinai hunarmandani kurd amada krwa bo xzmat ba bo xzmat ba hunaru ashqan musiqai kurdi
[سه‌ردانه‌کان 643|زۆرکراوه‌ له‌ : 11 Feb 05 @ 02:50:44]
peshang ibrahim
www.peshang.com

malpary goranibej peshang ibrahim ...
[سه‌ردانه‌کان 296|زۆرکراوه‌ له‌ : 21 Dec 04 @ 00:37:14]
Saman Omar
http://geocities.com/saman_omar2003

Maperi Hunarmand Saman Omar
[سه‌ردانه‌کان 152|زۆرکراوه‌ له‌ : 30 Oct 05 @ 11:47:58]
Simko Gerdi
www.simkogerdi.com

Simko Gerdi´s official website.
[سه‌ردانه‌کان 116|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Jun 05 @ 17:35:23]
قادر ئه‌سعه‌د
http://www.kader-asaad.com

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند قادر ئه‌سعه‌د.
[سه‌ردانه‌کان 421|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:08:40]
موجته‌با میرزاده‌
http://www.mojteba-mirzade.tk

ماڵپه‌ڕێکی تایبه‌ت به‌ ژیان و به‌رهه‌مه‌کانی هونرمه‌ند، موجته‌با میرزاده‌.
[سه‌ردانه‌کان 368|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:09:07]
میدیا حسێن
http://www.mediahussain.tk

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند میدیا حسێن.
[سه‌ردانه‌کان 666|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:08:43]
چۆپی
http://www.chopy.net

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند چۆپی خان.
نه‌جمه‌دین غوڵامی
http://www.nadjmadin.com

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند نه‌جمه‌دین غوڵامی.
[سه‌ردانه‌کان 450|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:08:50]
نازێ
http://home8.inet.tele.dk/naze

گۆرانیبێژ نازێ.
[سه‌ردانه‌کان 497|زۆرکراوه‌ له‌ : 24 Sep 04 @ 23:58:24]
یاسین نامیق
http://www.yassenmusic.com

ماڵپه‌ڕی گۆرانیبێژ یاسین نامیق.
[سه‌ردانه‌کان 266|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:08:48]
ڕۆژ که‌ریم
http://www.rojkarim.com

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند ڕۆژ که‌ریم.
[سه‌ردانه‌کان 202|زۆرکراوه‌ له‌ : 24 Sep 04 @ 23:59:18]
ڤیدیۆ کلیپ
http://www.safinwebsite.com/index.videoclip.htm

به‌ڕێزان٭ لێره‌دا به‌ پێ‌ی توانا چـه‌ند ڤیدیۆ کلیپی گۆرانی‌بێژه‌ کوردی‌یه‌کانم کۆ کردۆته‌وه‌ و ئامـاده‌یه‌ بۆ دا‌گرتن و سه‌یر کردنیان به‌ هیوای ‌به ‌حه‌ز و ‌ وویستی ئێوه‌ی به‌ڕێز و ئازیز ‌بێت
[سه‌ردانه‌کان 268|زۆرکراوه‌ له‌ : 17 Mar 05 @ 22:35:05]
کامکاره‌کان
http://www.kamkars.net

ماڵپه‌ڕی گرووپی کامکاره‌کان.
[سه‌ردانه‌کان 91|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:08:37]
کارزان قه‌ره‌داغی
http://www.karzan.net

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند کارزان قه‌ره‌داغی.
ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ هه‌ندێک گۆرانی گۆرانی بێژه‌ مه‌زنه‌کانی به‌شێوازێکی نوێ تۆمارکردۆته‌وه‌.
[سه‌ردانه‌کان 92|زۆرکراوه‌ له‌ : 30 Nov 04 @ 22:37:18]
گۆڤه‌ند
http://www.govand.com

ماڵپه‌ڕی گۆرانیبێژ، گۆڤه‌ند.
[سه‌ردانه‌کان 102|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:08:45]
ئه‌میر خه‌یات
http://amirxeyat.com

ماڵپه‌ڕی گۆرانیبێژ ئه‌میر خه‌یات،
[سه‌ردانه‌کان 85|زۆرکراوه‌ له‌ : 24 Sep 04 @ 23:56:33]
ئه‌یوب عه‌لی
http://ayubali.com

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند ئه‌یوب عه‌لی.
ئه‌یاد
http://www.ayad.se

ماڵپه‌ڕی گۆرانیبێژ، ئه‌یاد.
[سه‌ردانه‌کان 93|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:09:13]
ئه‌ژده‌ر
http://www.azhdar.com

ماڵپه‌ڕی گۆرانیبێژ، ئه‌ژده‌ر.
[سه‌ردانه‌کان 120|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:08:58]
ئه‌حمه‌د شه‌ماڵ
http://www.ahmedshamal.tk

ماڵپه‌ڕێک که‌ چه‌ند به‌رهه‌مێکی هونه‌رمه‌ند ئه‌حمه‌د شه‌ماڵی له‌ خۆ گرتووه‌.
[سه‌ردانه‌کان 159|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:09:20]
ئاراس
http://www.aras.se

ماڵپه‌ڕی گۆرانیبێژ، ئاراس.
[سه‌ردانه‌کان 110|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:09:10]
بڵند
http://www.blendonline.com

ماڵپه‌ڕی گۆرانیبێژی لاو، بڵند.
[سه‌ردانه‌کان 78|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 00:05:55]
تارا ڕه‌سووڵ
http://www.tara-resul.tk

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ندی ده‌نگخۆش، تارا ڕه‌سووڵ
[سه‌ردانه‌کان 98|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:09:00]
حسه‌ین شه‌ریف
http://www.hesen-sherif.com

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند حسه‌ین شه‌ریفی.
[سه‌ردانه‌کان 78|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 00:06:46]
دیلان
http://www.dilan-online.com

ماڵپه‌ڕی گۆرانیبێژ، دیلان.
[سه‌ردانه‌کان 105|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:09:22]
دیاری قه‌ره‌داغی
http://www.diaryqaradakhy.com

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند دیاری قه‌ره‌داغی.
[سه‌ردانه‌کان 130|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:08:55]
دڵدار زێباری
http://www.dildarzebari.com

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند، دڵدار زێباری.
زه‌که‌ریا
http://www.zakariamusic.com

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند زه‌که‌ریا.
[سه‌ردانه‌کان 173|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:08:53]
زیاد ئه‌سعه‌د
http://zyad.info.se

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند زیاد ئه‌سعه‌د.
[سه‌ردانه‌کان 157|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 09:09:05]
سامان پیانۆ
http://www.samanpiano.com

ماڵپه‌ڕی پیانۆژه‌ن سامان.
[سه‌ردانه‌کان 87|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Nov 04 @ 01:46:25]
شوان په‌روه‌ر
http://www.sivanperwer.org

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند شوان په‌روه‌ر.
[سه‌ردانه‌کان 120|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 00:02:13]
عه‌دنان که‌ریم
http://www.adnankarim.com

ماڵپه‌ڕی هونه‌رمه‌ند عه‌دنان که‌ریم.






كؤليجى بةروةردة زانكوى سةلاحةدين
www.educom.2ya.com

كؤليجى بةروةردة زانكوى سةلاحةدين
[سه‌ردانه‌کان 73|زۆرکراوه‌ له‌ : 24 Oct 05 @ 00:43:22]
زانکۆی دهۆک
http://www.uni-dohuk.net/noframes/main.htm

زانکۆی دهۆک.
[سه‌ردانه‌کان 863|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:18:53]
زانکۆی سلێمانی
http://www.univsul.com/INDEX.HTM

زانکۆی سلێمانی.
[سه‌ردانه‌کان 1114|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:17:34]



هه‌موو مافه‌كان پارێزراوه‌ بۆ وێبگه‌ی به‌سته‌ر بۆ كورد


ماڵه‌وه‌ زۆر بینراو‌ | قه‌ره‌بالغه‌کان | نوێ | پله‌به‌ندی کراو‌

balkay qaradakh
www.balxa.tk

دةربارةى كونديكى ناوجةى قةرةداغة لةكةل زانستى نوىَ لةم كوندةدا هةروةها جةندين بةشى ترى وةك وينةى سةيرو ناردنى نامةو ويَنةى جولاو وةجةندين بةشى تر لةزيادبونداية
[سه‌ردانه‌کان 99|زۆرکراوه‌ له‌ : 13 Oct 05 @ 12:05:45]
قامیشلۆ
http://www.serhildanaqamislo.com/index.php

قامیشلۆ.
[سه‌ردانه‌کان 610|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 18:48:36]
مه‌ڵبه‌ندی کاروباری که‌رکووک
http://kirkuk-business-center.org/

مه‌ڵبه‌ندی کاروباری که‌رکووک.
[سه‌ردانه‌کان 252|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 18:54:26]
مهاباد
http://www.mahabad.org

ماڵپه‌ری شاری مهاباد.
[سه‌ردانه‌کان 677|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 18:38:24]
هه‌ولێر
http://www.hawler.gq.nu/

هه‌ولێر.
[سه‌ردانه‌کان 536|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 18:50:33]
هه‌ورامان
http://www.hawraman.com

ماڵپه‌ڕی هه‌ورامانی خۆشه‌ویست.
[سه‌ردانه‌کان 371|زۆرکراوه‌ له‌ : 11 Oct 04 @ 13:25:40]
هه‌ڵه‌بجه‌
http://www.halabja.nl/

هه‌ڵه‌بجه‌.
[سه‌ردانه‌کان 244|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 18:52:27]
که‌رکووک
http://www.kirkuk.dk/

که‌رکووک.
[سه‌ردانه‌کان 226|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 18:42:39]
که‌رکووک کوردستانه‌
http://www.kerkuk-kurdistan.com/

که‌رکووک کوردستانه‌.
[سه‌ردانه‌کان 235|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 18:51:07]
گوندی نستان
www.nisstan.net

نستان،ماڵپه‌ڕێكی گشتیی‌یه، هه‌موو رۆژانی یه‌كشه‌ممه نوێ ده‌كرێته‌وه.
[سه‌ردانه‌کان 280|زۆرکراوه‌ له‌ : 20 Oct 04 @ 21:12:03]

[1] 2 3

هه‌موو مافه‌كان پارێزراوه‌ بۆ وێبگه‌ی به‌سته‌ر بۆ كورد

http://www.tendrust.net

زۆر له‌ مێژبوو كه‌وتبوومه‌ سه‌ر كه‌ڵكه‌ڵه‌ی هێنانه‌ كایه‌ی مالپه‌رێكی كوردی له‌مه‌ڕ ته‌ندروستزانی. رۆژانه‌ هه‌ستم ده‌كرد بیرۆكه‌كه‌ پێداویستییه‌كی رۆژه‌ چونكه‌ زانستی پزیشكی له‌ دنیادا فره‌ پێشكه‌وتووه‌ و زانست و ته‌كنه‌لۆژیاش شانبه‌شانی یه‌كتر له‌ پێناو خزمه‌تكردنی مرۆڤایه‌تیدا به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ده‌چن. جا كاتی ئه‌وه‌ هاتوه‌ ئێمه‌ی كوردیش كه‌مێك سوود له‌و پێشكه‌وتنانه‌ی سه‌رده‌م وه‌رگرین.
[سه‌ردانه‌کان 419|زۆرکراوه‌ له‌ : 12 Sep 04 @ 13:05:03]
kurd fizik
www.kurdphysics.4t.com

yekemin siti kurdi ke le ser babeti fizik rrek xrawe
[سه‌ردانه‌کان 116|زۆرکراوه‌ له‌ : 14 Jun 05 @ 23:30:20]
peshangy Siet
www.peshangy.5u.com

Kurdsh Search Siet
[سه‌ردانه‌کان 132|زۆرکراوه‌ له‌ : 19 Aug 05 @ 00:29:15]
Warzshi darwni
http://www.freemindat.8m.com

Warzhi darwni zansteki pewista. ka esta zorbay wlatani jihan peysarqaln. Mnish wak kurdek ka ferkari aw bwaram damawet am zansta ba kurd bgayanm hata kurdish wak millatani jihan lam zanstada bebash nabet.Warzshi darwni twanai nawawai mrov dadrkenetw gashakrdnman ba shewayaki positiv msogar dakat. bfarmwn bo saiti Abdullah taibat ba warzsha darwniyakan.
Kanyaw English-Kurdish Dictionary
www.knowledgesource.tk

A free online English-Kurdish Dictionary with many articles in Kurdish
[سه‌ردانه‌کان 208|زۆرکراوه‌ له‌ : 19 May 05 @ 10:20:57]
فه‌رهه‌نگی سویدی - کوردی
http://hem.passagen.se/eramura/svenska/ordbok/abclista.htm

فه‌رهه‌نگی سویدی - کوردی.
[سه‌ردانه‌کان 473|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:22:26]
فێربه
http://www.edu.lahti.fi/~kurdi/

فێربه.
[سه‌ردانه‌کان 566|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:21:09]
چرۆ
http://www.chro-co.com

فێرکاری و گرافیک بۆ منداڵان
[سه‌ردانه‌کان 227|زۆرکراوه‌ له‌ : 30 Jun 05 @ 17:12:26]
وانه‌
http://www.mediya.net/wane/

وانه‌.
[سه‌ردانه‌کان 430|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:22:01]
پڕۆژہ ۍ ڧه رھه نگى کانیاوKanyaw English-Kurdish Dictionary
www.knowledgesource.blogspot.com

A free English-Kurdish Dictionary
[سه‌ردانه‌کان 103|زۆرکراوه‌ له‌ : 19 May 05 @ 10:21:42]
خوێندنی ڕووناهی
http://www.dilpak.de/

خوێندنی ڕووناهی.
[سه‌ردانه‌کان 217|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:20:06]
ده‌بیرستانی کوردی
http://www.diljen.com/

ده‌بیرستانی کوردی
blag
www.xozge.blogspot.com

lagal rez u slaw
blagi taka kasi mna, ka ba kurdi w farsi tia anusm
Farhad Nematpoor
zor spas
[سه‌ردانه‌کان 199|زۆرکراوه‌ له‌ : 05 Feb 05 @ 01:33:02]
blogi kurdi
http://melwankey-shin.blogspot.com

blogi kurdi
[سه‌ردانه‌کان 26|زۆرکراوه‌ له‌ : 24 Oct 05 @ 00:44:08]
Kolkazerinah
http://kolkazerinah.blogspot.com

Kolkazerinai Bir O Brwa!
[سه‌ردانه‌کان 174|زۆرکراوه‌ له‌ : 05 Oct 04 @ 00:43:25]
mardin
www.peace4world.blogfa.com

بلاگیک بو ئاشتی
[سه‌ردانه‌کان 41|زۆرکراوه‌ له‌ : 13 Sep 05 @ 11:18:30]
فرمێسک
http://www.frmesk.blogspot.com

بلاگی فرمێسک.
[سه‌ردانه‌کان 297|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:12:37]
قوتابی
http://kolej.blogspot.com

بلاگی قوتابی.
[سه‌ردانه‌کان 163|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:14:50]
قسه‌كانی سه‌ر كانی
kanyiaw@yahoo.co.uk

بلاگی قسه‌كانی سه‌ر كانی.
[سه‌ردانه‌کان 24|زۆرکراوه‌ له‌ : 15 Oct 05 @ 20:33:18]
لوقمان به‌خته‌
http://www.loghmanbakhteh.persianblog.com

لوقمان به‌خته‌.
[سه‌ردانه‌کان 175|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:07:16]
من و کوڕه‌که‌م
http://www.minukurekem.blogspot.com

بلاگی من و کوڕه‌که‌م.
[سه‌ردانه‌کان 188|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 23:09:58]
مه‌رزه‌
http://www.merze.blogspot.com/

مه‌رزه‌.
[سه‌ردانه‌کان 171|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:07:45]

[1] 2 3 4 5

www.effat-sarwabad.persianblog.com

بلاگی مامۆستا و كچه‌خوێندكاره‌كانی له "سه‌وڵاوا".
[سه‌ردانه‌کان 132|زۆرکراوه‌ له‌ : 20 Nov 04 @ 18:52:59]
مانگه‌شه‌وی کوردستان
http://www.a-akhgar.persianblog.com/

له‌م بلاگه‌دا له‌ چاوی خۆمه‌وه‌ باسی فه‌رهه‌نگ،سیاست و.. کۆمه‌ڵگای کوردستان به‌ گشتی ئه‌خه‌مه‌ به‌ر چاو میوانه‌کانم.(ئافراسیاب ئه‌خگه‌ر له‌ شاری مه‌ریوان)
[سه‌ردانه‌کان 16|زۆرکراوه‌ له‌ : 05 Oct 05 @ 14:40:05]
نه‌که‌روز
http://nekerooz.blogspot.com/

نه‌که‌روز.
[سه‌ردانه‌کان 172|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:08:24]
نه‌خشکار
www.naxshkar.blogspot.com

نه‌خشی خۆشه‌ویستی و کوردایه‌تی و مرۆڤایه‌تیه‌.
[سه‌ردانه‌کان 34|زۆرکراوه‌ له‌ : 11 Aug 05 @ 11:04:01]
نووسراوه‌
http://kurdan.persianblog.com

بلاگی نووسراوه‌.
[سه‌ردانه‌کان 115|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 23:09:19]
نامه‌کان
http://www.namekan.blogspot.com

بلاگی نامه‌کان.
[سه‌ردانه‌کان 105|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 23:06:14]
هه واڵنێر
http://hewallner.tk

هه‌واڵ و راگه‌یاندن
[سه‌ردانه‌کان 21|زۆرکراوه‌ له‌ : 26 Oct 05 @ 21:01:20]
هه‌وار
http://www.duzin.persianblog.com/

هه‌وار.
[سه‌ردانه‌کان 75|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:06:09]
هه‌وارگه‌ی ئاشق
http://hewargeiashiq.blogspot.com

بلاگی هه‌وارگه‌ی ئاشق.
[سه‌ردانه‌کان 58|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:12:13]
هه‌رێمی هیچ
http://nothing-land.blogspot.com

بلاگی هه‌رێمی هیچ.
http://www.heja.blogspot.com

بلاگی هێژا.
[سه‌ردانه‌کان 52|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:23:49]
وه‌ڵات
http://www.welat.blogspot.com

بلاگی وه‌ڵات.
[سه‌ردانه‌کان 97|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:15:59]
ڕه‌شه‌
http://www.tenyam.blogspot.com

بلاگی ڕه‌شه‌.
[سه‌ردانه‌کان 67|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:12:32]
ڕه‌شان
http://rashaan.blogspot.com

بلاگی ڕه‌شان.
[سه‌ردانه‌کان 58|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:12:29]
ژن
http://www.jiin.blogspot.com

بلاگی ژنان.
[سه‌ردانه‌کان 62|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 23:13:13]
گۆمه‌شین
http://www.kurdfree.blogspot.com

بلاگی گۆمه‌شین.
[سه‌ردانه‌کان 77|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 23:11:13]
گوڵه‌گه‌نم
http://gulagenim.blogspot.com

بلاگی گوڵه‌گه‌نم
[سه‌ردانه‌کان 81|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:12:09]
په‌یڤه‌کانم خۆش ده‌وێت
http://www.peyvakanm.blogspot.com

بڵاگی په‌یڤه‌کانم.
[سه‌ردانه‌کان 47|زۆرکراوه‌ له‌ : 19 Nov 04 @ 00:43:14]
پوشپه‌ڕ
http://poshpar.blogspot.com

وێبلاگێکی هونه‌ری فه‌رهه‌نگی یه‌ که‌ له‌ سه‌رده‌ شت ده‌ نوسرێت و زۆرتر باسی هه‌ واله‌کانی ئه‌و شاره ی ڕۆژهه‌ ڵاتی کوردستان ده‌کات .
[سه‌ردانه‌کان 63|زۆرکراوه‌ له‌ : 27 Sep 04 @ 23:52:14]
Zozk Designs
http://www.zozk-designs.net

A full community. Offering Cheap reliable Web Design, Hosting, Php-Nuke Themes, Scripts, redirects, Downloads, Support and so much mo

http://zhilamo.persianblog.com

ته‌وژمی خه‌یاڵ.
[سه‌ردانه‌کان 37|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:12:23]
خه‌لیفه‌ سوڵتان
http://www.xelife.blogspot.com

خه‌لیفه‌ سوڵتان.
[سه‌ردانه‌کان 60|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:21:24]
دورگه‌ی ئالان په‌ری
http://www.01alan.blogspot.com

دورگه‌ی ئالان په‌ری،،،شیعر یاده‌وه‌ری بابه‌ت له‌سه‌ر کورد...دورگه‌ی ووشه‌و خۆشه‌ویستی و دڵ و سه‌وزایی و ئاسمانی بێ هه‌وره‌،
[سه‌ردانه‌کان 17|زۆرکراوه‌ له‌ : 12 Jul 05 @ 22:14:42]
زمانی کوردی
http://www.zimanikurdi.blogspot.com

بلاگی زمانی کوردی.
[سه‌ردانه‌کان 49|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:20:18]
زریان
http://www.zryan.blogspot.com

بلاگی زریان.
[سه‌ردانه‌کان 46|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:22:25]
سیاسه‌ت
http://siyaset.persianblog.com

بلاگی سیاسه‌ت.
[سه‌ردانه‌کان 39|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:19:42]
سێو
http://sewblog.blogspot.com

بلاگی سێو.
[سه‌ردانه‌کان 33|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:12:35]
ساراڵ
www.saral.persianblog.com

ویبلاکی ساراڵ له لایه‌ن برایه‌کی کوردستانیه‌وه له کوردستانی ئێران به ناوی شوێنکی رازاوه‌ی کوردستانه‌وه ناسڕاو به ساراڵ دامه‌زراوه و چاوه‌روانی روناک بیران و ماموستایانی دڵسۆزی کوردی خۆیه‌تی تا یارمه‌تی به‌ده‌ن
[سه‌ردانه‌کان 51|زۆرکراوه‌ له‌ : 31 Jan 05 @ 17:01:27]
شوانه‌وێڵه‌
http://www.shwaniwell.blogspot.com

بلاگی شوانه‌وێڵه‌.
[سه‌ردانه‌کان 43|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 23:11:53]
شیکار-ده‌نگی شێعر-
http://r-raman.persianblog.com

شیکار خۆی ته‌رخان ده‌کا بۆ خوێندنه‌وه‌یه‌کی بابه‌تی له‌ شێعری ئه‌مڕۆمان
http://haween.zzn.com

مه‌یلی به‌لاش.
[سه‌ردانه‌کان 310|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 16:44:22]
کوردلاند مه‌یل
http://www.kurdland.com/main/default.asp

ئێمه‌یلی خۆڕایی له‌ ماڵپه‌ڕی کوردلانده‌وه‌.
[سه‌ردانه‌کان 405|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 16:41:19]
کوردنێت / مه‌یل
http://kurdnet.zzn.com

ئیمه‌یلی خۆرایی کوردنێت.
[سه‌ردانه‌کان 257|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 16:42:06]
کوردپۆست
http://www.kurdpost.com

ماڵپه‌ڕی کوردپۆست بۆ پۆستی ئه‌لیکترۆنی خۆڕایی
www.chrakan.com

jyhany honara jwanakan
[سه‌ردانه‌کان 149|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Aug 05 @ 13:23:18]
shikar شیکار
www.kurdplanet.net/raman

بیر له‌ نووسینێکی یاخی ده‌کاته‌وه‌
[سه‌ردانه‌کان 164|زۆرکراوه‌ له‌ : 17 Jul 05 @ 02:11:15]
قه‌دری زانا
http://www.qedrizana.com

سه‌باره‌ت به‌ فیلم و کاری هونه‌ری.
[سه‌ردانه‌کان 245|زۆرکراوه‌ له‌ : 11 Oct 04 @ 13:25:38]
مامۆستا مه‌سعوود محه‌ممه‌د
www.mamosta.net

ماڵپه‌ڕێکی تایبه‌ت به‌ ژیان و به‌رهه‌مه‌کانی مامۆستا مه‌سعوود محه‌ممه‌د.
[سه‌ردانه‌کان 354|زۆرکراوه‌ له‌ : 02 Sep 04 @ 22:48:28]
نووڤــین
http://nuvin.blogspot.com

گرنگیێ ده‌دا‌ته‌ ئه‌ده‌ب و رۆشه‌نبیریێ .
[سه‌ردانه‌کان 177|زۆرکراوه‌ له‌ : 20 Nov 04 @ 00:26:52]
هۆنراوه‌ی جوانی
http://www.honrawayjwany.s5.com

ماڵپه‌ری شیعر و هۆنراوه‌ی شاعیر عبدالقادر حمه صدیق.
[سه‌ردانه‌کان 286|زۆرکراوه‌ له‌ : 29 Oct 04 @ 00:14:35]
هۆنراوه‌کانم
www.foadzardawy.jeeran.com

ئه م سايته بو بلاوكردنه وه ى هونراوه كانمه.
[سه‌ردانه‌کان 228|زۆرکراوه‌ له‌ : 30 Dec 04 @ 01:46:38]
ژوانگه‌ی کوێستانی
http://www.kurdland.com/said

ماڵپه‌ڕی ژوانگه‌ی کوێستانی.
[سه‌ردانه‌کان 536|زۆرکراوه‌ له‌ : 06 Sep 04 @ 21:12:17]
په‌ڕتووک
www.pertwk.com

ئه‌م ماڵپه‌ڕه‌ گرنگی به‌ بڵاوکردنه‌وه‌ی په‌ڕتووکی کوردی ده‌دات.. خۆێنه‌رانی هێژای کورد زمان ده‌توانن ڕاسته‌وخۆ ته‌واوی ئه‌و په‌ڕتووکانه‌ دابگرن که‌ لێره‌دا دانرون.. نووسه‌ران و وه‌رگێڕانی ئازیزیش ده‌توانن له‌ ڕێگه‌ی ئه‌م ماڵپه‌ڕه‌وه‌ به‌رهه‌مه‌کانیان بخه‌نه‌ به‌رده‌ستی خوێنه‌ران.. سوپاستان ده‌که‌م
[سه‌ردانه‌کان 107|زۆرکراوه‌ له‌ : 07 Aug 05 @ 12:59:03]
xoshawisti
www.kanyaw.tk

art & music
http://www.blese.com

بڵێسه‌
[سه‌ردانه‌کان 229|زۆرکراوه‌ له‌ : 27 Sep 04 @ 19:52:58]
جگه‌ر خوێن
http://www.cegerxwin.com

ماڵپه‌ڕی جگه‌ر خوێن.
[سه‌ردانه‌کان 164|زۆرکراوه‌ له‌ : 02 Sep 04 @ 19:08:18]
دیمانه‌
http://www.dimane.com

دیمانه‌ ناوه‌ندێکه‌ بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی بابه‌تی هه‌مه‌ چه‌شنه‌ به‌ زمانی کوردی و حه‌وتووی جارێک نوێ ده‌کرێته‌وه‌

http://perso.club-internet.fr/chuot/anglais/kurdistaneng/kurdistan.htm

وێنه‌ی کوردستان، نه‌خشه‌ی کوردستان و وێنه‌ی دیکه‌ش.
[سه‌ردانه‌کان 1527|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:52:27]
وێنه‌ی شاره‌کانی کوردستان
http://www.geocities.com/kurdistangallery/kurdistan.html

ئه‌ڵبوومی وێنه‌ی شاره‌کانی کوردستان.
[سه‌ردانه‌کان 1259|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:48:52]
ئه‌لبوومی کوردستان
http://www.kurdmedia.com/ac/lewend/shax6.htm

چه‌ندین وێنه‌ی کوردستان.
[سه‌ردانه‌کان 858|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:45:18]
ئه‌ڵبوومه‌کانی هه‌موو بۆ کوردان
http://www.all4kurds.net/Allbum.html

ئه‌ڵبوومی وێنه‌ی هه‌موو بۆ کوردان، ئه‌ڵبوومێکی گشتییه‌ و له‌ هه‌موو بواره‌اندا وێنه‌ی له‌ خۆ گرتووه‌.
[سه‌ردانه‌کان 1384|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:50:12]
ئه‌ڵبوومی وێنه‌ی کوردستان
http://www.kdp-ankara.org.tr/gallery6.html

ئه‌ڵبوومی وێنه‌ی کورد و کوردستان.
[سه‌ردانه‌کان 768|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:53:22]
ئه‌ڵبوومی کوردستان
http://perso.wanadoo.fr/yves_et_nicolas/photo_kurde.htm

وێنه‌ی کوردان.
[سه‌ردانه‌کان 657|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:47:57]
ئاوه‌دانی
http://www.awadani.de/galerie.htm

ئه‌ڵبوومی ئاوه‌دانی کوردستان.
[سه‌ردانه‌کان 546|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:56:17]
ئارام شاد
http://www.aramshad.tk

ئه‌ڵبوومی وێنه‌ی جووڵاو، به‌سووده‌ بۆ هه‌ندێک خاوه‌ن ماڵپه‌ڕ

http://www.nuza.dk

نۆزا گۆڤارێکی وه‌رزی هه‌مه‌ڕه‌نگه.
[سه‌ردانه‌کان 286|زۆرکراوه‌ له‌ : 30 Nov 04 @ 22:40:02]
نووسه‌ری کورد
http://www.nuserikurd.com

بڵاوکراوه‌یه‌کی کولتووری گشتییه‌.
[سه‌ردانه‌کان 314|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 20:39:10]
ناوه‌ندی خاک
http://www.khaktv.com

ناوه‌ندی چاپه‌مه‌ندی و ڕاگه‌یاندنی خاک.
[سه‌ردانه‌کان 532|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:43:44]
چراخان
http://home7.swipnet.se/~w-75079/ch.html

په‌یوه‌ستگای دیمۆکراتیه‌ کورده‌کان له‌ سوید.
[سه‌ردانه‌کان 407|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:22:32]
هه‌توان
http://www.kurdistannet.us/hatwan

خوێنه‌ری هێژا (هه‌توان)گۆڤارێكی پزیشكی و ته‌ندروستیه‌، مانگی جارێك له‌ سلێمانی كومه‌ڵێك دكتۆر و پسپۆر رۆشنبیر له‌بواری ته‌ندروستیدا و به‌سه‌رپه‌رشتی دكتۆر هیوا عومه‌ر ده‌ریده‌كه‌ن.
[سه‌ردانه‌کان 457|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:42:08]
هاوڵاتی
http://www.hawlati.com

گۆڤارێکی سه‌ربه‌خۆی هه‌فتانه‌یه‌.
[سه‌ردانه‌کان 960|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 20:39:01]
هاوار
http://www.hawar.de

گۆڤاری هاوار به‌ مه‌به‌ستی په‌ره‌پێدانی ڕۆشنبیری کورد له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات ده‌رده‌چێ.
[سه‌ردانه‌کان 261|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:38:04]
یه‌کگرتوو
http://www.kurdiu.org/Sahafa/yakgrtu/index.htm

ڕۆژنامه‌یه‌کی هه‌فتانه‌یه‌ ( یه‌کگرتووی ئیسلامیی کوردستان ) ده‌ریده‌کات.
[سه‌ردانه‌کان 468|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:42:21]
ڕێوان
http://www.rewan.org

ڕۆژنامه‌یه‌کی سه‌ربه‌خۆی ژنانه‌.
[سه‌ردانه‌کان 218|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:29:47]
ڕێگای کوردستان
http://www.iraqcp.org/regay/Regay1

هه‌فته‌نامه‌یه‌کی گشتیی سیاسیه‌، ئۆرگانی حیزبی شیوعی کوردستان / عێراق
http://www.jilemo.cjb.net

گۆڤارێکی پاژێی هونه‌ریه‌.
[سه‌ردانه‌کان 168|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:20:46]
کۆنگره‌
http://www.kncscandinavia.com/Head.htm

ئۆرگانی کۆنگره‌ی نیشتمانی کوردستان.
[سه‌ردانه‌کان 70|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:16:13]
کوردیش میدیا
http://www.kurdmedia.com

News and information about Kurds and Kurdistan since 4th August 1998.
[سه‌ردانه‌کان 97|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:42:01]
کوردستان نێت
http://www.kurdistannet.org

ناوه‌ندێک بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی بابه‌ت و بیروڕا.
[سه‌ردانه‌کان 119|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:51:17]
کوردستانی نوێ
http://www.puk.org

ڕۆژنامه‌یه‌کی سیاسی ڕۆژانه‌یه‌، یه‌کێتی نیشتمانی کوردستان ده‌ریده‌کات.
[سه‌ردانه‌کان 162|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:05:39]
کوردستانپۆست
http://www.kurdistanpost.com

سایتێکی سه‌ربه‌خۆ و بێلایه‌نه‌.
[سه‌ردانه‌کان 485|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:28:20]
کڵاوڕۆژنه‌
http://www.klawrojna.com

گۆڤاری کڵاوڕۆژنه‌، یه‌که‌مین گۆڤاری کوردی له‌ ئه‌مریکا.
[سه‌ردانه‌کان 94|زۆرکراوه‌ له‌ : 24 Sep 04 @ 23:57:34]
گۆڤار سیروان
http://www.sirwanweekly.com

Sirwan Weekly Newspaper in Kurdstan Iran
[سه‌ردانه‌کان 101|زۆرکراوه‌ له‌ : 13 Dec 04 @ 17:34:34]
گۆڤاری مهاباد
http://www.govar-mehabad.com

ماڵپه‌ڕی گۆڤاری مهاباد.
[سه‌ردانه‌کان 107|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Nov 04 @ 01:46:23]
گۆڤاری ڕێژوان
www.rejwan.tk

ڕێژوان، گۆڤارێكی ڕۆشنبیری گشتیی كوردی و سوئێدی‌ه، هه‌ر سێ مانگ جارێك ده‌رده‌چێ.
www.dalian.cjb.net

گۆڤارێکی ڕۆشنبیری ، کۆمه‌ڵایه‌تی ، هونه‌ری‌یه‌.
[سه‌ردانه‌کان 92|زۆرکراوه‌ له‌ : 15 Oct 04 @ 14:55:57]
گه‌لاوێژی نوێ
http://biphome.spray.se/hawre

گۆڤاری گه‌لاوێژی نوێ.
[سه‌ردانه‌کان 164|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 20:42:01]
گوڵان
http://www.gulan-media.net

هه‌فته‌نامه‌یه‌کی سیاسی گشتییه‌.
[سه‌ردانه‌کان 93|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 20:38:56]
پێشڕه‌و
http://www.komalah.org/peshraw/index.htm

ئۆرگانی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی کۆمه‌ڵه‌.
[سه‌ردانه‌کان 55|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:00:17]
ئه‌مڕۆ
http://www.amroo.com

گۆڤارێکی کولتووری سیاسیه‌.
[سه‌ردانه‌کان 82|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:42:05]
ئاڤێستا
http://www.avestakurd.net

ئاڤێستا
[سه‌ردانه‌کان 72|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:26:01]
به‌یان
http://www.beyan.net

به‌یان.
[سه‌ردانه‌کان 106|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 20:39:12]
بو كوردستان
www.bokurdistan.blogfa.com

ئال و گوري وتار و بابةت . كتيب
[سه‌ردانه‌کان 25|زۆرکراوه‌ له‌ : 13 Sep 05 @ 11:18:09]
بێوار
http://www.bewar.tk

بێوار.
[سه‌ردانه‌کان 62|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:42:14]
بارزان
http://www.barzan.com

Barzan Newspaper is an independent, non-partisan, non-profit Kurdish newspaper, named for the honor and legacy of Mustafa Barzani

´www.baznekan.com

بازنه‌کانی بوون
گۆڤارێکی ئه‌له‌کترۆنی ڕوناکبیرییه‌ سه‌نته‌ری بوون به‌ڕێی ده‌بات...
[سه‌ردانه‌کان 32|زۆرکراوه‌ له‌ : 12 Jul 05 @ 22:15:27]
ته‌عریب
http://www.taerib.8m.com

ڕۆژنامه‌یه‌کی سیاسی به‌ڵگه‌نامه‌ی سه‌ربه‌خۆیه‌، ته‌یبه‌ته‌ به‌ ناوچه‌ ته‌عریب کراوه‌کانی باشووری کوردستان.
[سه‌ردانه‌کان 48|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:33:03]
جیهانی منداڵان
http://home.tiscali.se/kanika

جیهانی منداڵان.
[سه‌ردانه‌کان 77|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:42:10]
خه‌ندان
http://www.xandan.com

دامه‌زراوه‌یه‌کئ رۆژنامه‌یی و بڵاوکردنه‌وه‌یه‌.
[سه‌ردانه‌کان 77|زۆرکراوه‌ له‌ : 15 Oct 04 @ 16:57:30]
خه‌به‌ر
http://www.mediya.net/xeber

جێگایه‌ک بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی بابه‌ت و بیروڕا.
[سه‌ردانه‌کان 179|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:48:00]
ده‌نگی کورد
http://www.dengekurd.com

ده‌نگی کورد.
[سه‌ردانه‌کان 63|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:19:22]
دێم
http://www.dem-ajans.de

دێم.
[سه‌ردانه‌کان 58|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:36:46]
رۆژنامه‌ی په‌یامی کورد
http://www.peyama-kurd.com

رۆژنامه‌یه‌کی هه‌فتانه‌یه‌ به‌ سێ زاراوه‌ی کرمانجی،سورانی و زازاکی که‌ له‌ ئالمان ده‌رده‌چێت و له‌ سه‌رانسه‌ری ئوروپا بڵاو ده‌بێته‌وه‌.
[سه‌ردانه‌کان 30|زۆرکراوه‌ له‌ : 09 Jul 05 @ 01:50:04]
زه‌نگ
http://www.kurdmedia.com/zeng

ناوه‌ندی ڕۆشنبیری کورد/ ئوسترالیا
[سه‌ردانه‌کان 54|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:41:49]
سلێمانی نوێ
http://www.sulaimanisat.com

ڕۆژنامه‌ی شاره‌وانیی سلێمانی

http://www.yndk.com/Serxobun.htm

گۆڤارێکی هزری سیاسی وورزیه‌، یه‌کێتی نه‌ته‌وه‌یی کوردستان ده‌ریده‌کات.
[سه‌ردانه‌کان 73|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:02:34]
سپێده‌
http://home.wanadoo.nl/newssipede

ڕۆژنامه‌یه‌کی ڕۆشنبیری ڕه‌خنه‌یی ئازاده.‌
[سه‌ردانه‌کان 144|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:27:09]
سبه‌ی
http://www.sibai.8k.com

سایتی ئازادی ڕۆژنامه‌نووسی کوردی.
[سه‌ردانه‌کان 70|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:42:03]
شه‌فه‌ق
http://shefeq.i8.com

گۆڤارێکی مانگانه‌ی ڕۆشنبیریه‌، ده‌زگای ڕۆشنبیری شه‌فه‌ق له‌ که‌رکووک ده‌ریده‌کات.
[سه‌ردانه‌کان 87|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 21:45:16]
شاووشکا
http://www.shawushka.com

گۆڤارێکی ڕۆشنبیری وه‌رزانه‌ی تایبه‌ت به‌ ئافره‌تانه‌
hawraman
www.hawraman.info

hawraman.
[سه‌ردانه‌کان 206|زۆرکراوه‌ له‌ : 12 Dec 04 @ 22:35:29]
kaban
http://kurdishcooking.blogspot.com

xwardeni kurdi
[سه‌ردانه‌کان 29|زۆرکراوه‌ له‌ : 24 Oct 05 @ 00:44:39]
shaqlawe u xoshnawety u kultoor
www.shaqlawexoshnawety.jeeran.com

malpareky kultoory u adaby nawchay shaqlawe u xoshnawetiya..bo nasandy barhamakany hormandan weku sakoyeki azad u nasandy nawchaka ,,ba shewayeki barfrawan
[سه‌ردانه‌کان 88|زۆرکراوه‌ له‌ : 26 Jan 05 @ 15:57:26]
فێرگه‌ی زمانی کوردی
http://www.dibistanakurdi.com/

فێرگه‌ی زمانی کوردی.
[سه‌ردانه‌کان 170|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 18:59:08]
ماڵێک له‌ ئاسمان
http://hemin.kabelnettet.net/

ماڵێک له‌ ئاسمان.
[سه‌ردانه‌کان 201|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:01:26]
هێدی
http://www.3ashan.net/hedi/

هێدی.
[سه‌ردانه‌کان 292|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:00:48]
هاڤیبوون
http://www.havibun.com

ناوه‌ندی بۆ لیکۆڵینه‌وه‌ و وه‌شانی کوردی له‌ به‌رلین.
[سه‌ردانه‌کان 123|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:42:18]
کۆمه‌ک
http://www.komak.nu/

کۆمه‌ک.
[سه‌ردانه‌کان 131|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 18:58:22]
کوردایه‌تی
http://www.kurdayeti.net

ماڵپه‌ڕی کوردایه‌تی.
[سه‌ردانه‌کان 158|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:42:20]
کاڵ
http://www.kall.tk

كه‌لتوری گشتییه‌.
گزنگ
http://www.gzing.org

گزینگ ماڵپه‌ڕێکی ئه‌ده‌بی ــ کولتووری یه‌.
[سه‌ردانه‌کان 186|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:41:58]
ئه‌نیستیتۆی که‌له‌پووڕی کوردی
http://kurdish-heritage-institute.org/

ئه‌نیستیتۆی که‌له‌پووڕی کوردی.
[سه‌ردانه‌کان 102|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:01:59]
ئاموده‌
http://www.amude.de

ماڵپه‌ڕی کولتووری ئاموده‌.
[سه‌ردانه‌کان 96|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:42:16]
ده‌نگه‌کان
http://www.dengekan.com

ناوه‌ندێکی کولتووری و شوێنێک بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی بیروڕا و بابه‌ت.
[سه‌ردانه‌کان 64|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 23:42:12]
دونیای هه‌ڵبه‌ست
http://w1.854.telia.com/~u85419201/

دونیای هه‌ڵبه‌ست.
[سه‌ردانه‌کان 159|زۆرکراوه‌ له‌ : 04 Sep 04 @ 19:02:33]
زمانی کوردی و زمانه‌وانی
http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/kurd_lal.html

زمانی کوردی و زمانه‌وانی.
فۆنتی عه‌لی
http://www.alifont.com

ماڵپه‌ڕی عه‌لی فۆنت، ماڵپه‌ڕێکی گرنگی کوردیه‌ که‌ دروستکه‌ری فۆنته‌ بۆ ئاسانکردنی خوێندنه‌وه‌ و نووسینی کوردی له‌ سه‌ر ئینته‌رنێت.
[سه‌ردانه‌کان 925|زۆرکراوه‌ له‌ : 02 Sep 04 @ 23:41:42]
کورد ئای‌تی گرووپ
http://www.kurditgroup.org

سایتی Kurd IT Group له زستانی ساڵی 2001 هاتۆته دنیاوه. دیاره ئه‌مه‌ش كاردانه‌وه‌یه‌كی ئاسایی به‌ره‌وپێشوه‌چوون و پێداویستییه‌كانی كوردبوو له‌ناو تۆڕ. هه‌رچه‌نده گرووپ ئه‌ندام و ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری دیاریكراوی هه‌یه به‌ڵام هه‌رده‌م هه‌وڵدراوه، میوان ڕولێكی سه‌ره‌كی ببینیت له زۆربه‌ی به‌شه‌كانیدا.
[سه‌ردانه‌کان 893|زۆرکراوه‌ له‌ : 02 Sep 04 @ 22:48:34]
کورد ئای‌تی دات‌نێت
http://kurdit.net

له‌مانگی گه‌لاوێژی ‌هاوینی ساڵی 1381(2002) له شاری سنه سه‌ر به وڵاتی ئێران به هۆی په‌ره‌پێدان به هێزی دیجیتاڵی كورد كۆمپانیای ئه‌ندازیاری په‌ردازێشگه‌ران كوردستان به 4 كه‌س كارمه‌نده‌وه پێك‌هات.
[سه‌ردانه‌کان 671|زۆرکراوه‌ له‌ : 02 Sep 04 @ 22:48:37]
Duhok forum
http://duhok.d4a.com/

duhok forum. duhok 4 all programs, games,movies,music ,books and more ........All for Kurds
[سه‌ردانه‌کان 73|زۆرکراوه‌ له‌ : 24 Sep 05 @ 00:39:58]
farfar.8m.net
farfar.8m.net

ماڵپه‌ڕێکه‌ بۆ فێربوونی فلاش ئێم.ئێکس به‌کوردی. هه‌روه‌ها چه‌ندین بابه‌تی به‌سوودی تری له‌خۆ گرتووه‌، بۆ وێنه‌ *پرۆگرام و ناساندنی، موسیکی کوردی و عه‌ره‌بی و بیانی، ده‌رباره‌ی کوردستان و شاره‌کانی،...هتد*
[سه‌ردانه‌کان 585|زۆرکراوه‌ له‌ : 02 Oct 04 @ 17:55:11]
kurdistan2002
www.kurdistan2002.tk

مالپه‌رێکه‌ تایبه‌ته‌ به‌بواری کۆمپیوته‌ر....
[سه‌ردانه‌کان 520|زۆرکراوه‌ له‌ : 10 Feb 05 @ 16:32:13]
Sulaimany institute of computer sciences
www.sulaimany-ics.com

Sulaimany institute of computer sciences
[سه‌ردانه‌کان 53|زۆرکراوه‌ له‌ : 24 Oct 05 @ 00:45:34]
كورد وێب سیسته‌م
http://www.kurdweb.net

ماڵپه‌ڕی كۆمپانیای كورد وێب سیسته‌م له كوردستانی ئیراندا - ته‌ررا‌حی‌و گه‌ڵاڵه‌دارێژی وێب سایت(ماڵپه‌ڕ) و "سێ‌دێ"ی مۆڵتی میدیا
[سه‌ردانه‌کان 48|زۆرکراوه‌ له‌ : 21 Nov 05 @ 22:20:48]
كورد وارێز
http://www.kurd-warez.tk

كورد وارێز/ Kurd-Warez یه‌كه‌مین ماڵپه‌ڕی وارێزه‌ به‌ زمانی كوردی، كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ڕه‌سمی و ڕۆژانه‌ پرۆگرام و په‌ڕگه‌ی ته‌واو بڵاوده‌كاته‌وه‌.
[سه‌ردانه‌کان 488|زۆرکراوه‌ له‌ : 22 Jun 05 @ 02:19:16]
لاس
http://www.ralas.de.vu

میدیا نێت
http://www.mediya.net

ده‌توانن نووسراوه‌كانتان بۆ بڵاو كردنه‌وه‌‌ بنێرنه سایتی مێدیا.
[سه‌ردانه‌کان 412|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 18:35:17]
ماڵپه‌ڕی ئاسۆ نادری
http://www.asonaderi2002.tk

ماڵپه‌ڕی ئاسۆ نادری، ماڵپه‌ڕێکه‌ بۆ دروستکردنی ماڵپه‌ڕ به‌ جوانترین شێوه‌ و نرخێکی زۆر گونجاو.
[سه‌ردانه‌کان 537|زۆرکراوه‌ له‌ : 02 Sep 04 @ 23:41:54]
ماڵپه‌ڕساز
http://www.malpersaz.net

ماڵپه‌ڕساز.
[سه‌ردانه‌کان 428|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 18:35:12]
ماڵپه‌ری تازه‌ پێگه‌یشتوانی کوردستان
www.kurdishteens.net

ماڵپه‌رێکی تازه‌یه‌ .. زیاتر په‌ره‌ به‌ زانیاری و ته‌کنولوژیای کومپیوته‌رو ئینته‌رنێت ده‌دات
[سه‌ردانه‌کان 44|زۆرکراوه‌ له‌ : 11 Oct 05 @ 03:34:36]
هاوسه‌ر دۆت نێت
www.hawsar.net

به‌م زوانه هاوسه‌ر دۆت نێت بۆ کاروباری نێتوۆرک ده‌که‌وێته ئیش
وێب هۆستینگ و دیزاین و پرۆگرامینگ و نێتوۆرک و ته‌کنیکی کۆمپیوته‌ر به‌شه‌کانی ئه‌م ماڵپه‌ره‌یه
[سه‌ردانه‌کان 98|زۆرکراوه‌ له‌ : 19 Jul 05 @ 22:59:45]
یه‌کوێب
http://www.yekweb.de

ماڵپه‌ڕی یه‌کوێب.
[سه‌ردانه‌کان 351|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 09:48:09]
کورد MCSE
http://www.kurdmcse.com

ماڵپه‌ڕی کورد MCSE.
[سه‌ردانه‌کان 210|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 09:48:25]
کورد پێ‌سێ
http://www.kurdpc.com

Description: for free online computer support and information.
Kurd PC has been designed for all kurdish users as well as for all types of computers, computer hardware and computer software..
[سه‌ردانه‌کان 206|زۆرکراوه‌ له‌ : 02 Sep 04 @ 23:41:44]
کوردمیرک
http://kurdmirc.com

کوردمیرک.
[سه‌ردانه‌کان 155|زۆرکراوه‌ له‌ : 02 Sep 04 @ 23:41:32]
کوردسایت
http://www.galla.netfirms.com/frontpage.html

کوردستان
http://www.kurdistan.se

The main goal is to deliver Internets best services for Kurdish websites and visitors.
[سه‌ردانه‌کان 187|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 09:48:18]
کادرله‌ند
http://www.kaderland.net

ماڵپه‌ڕئ کادرله‌ند.
[سه‌ردانه‌کان 180|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 09:48:06]
په‌ڕتووکی کۆمپیوته‌ر
http://goto.glocalnet.net/book

له پێناو گه‌شه‌پێدانی ته‌كنه‌لۆژیای زانیاری له كوردستان.
[سه‌ردانه‌کان 282|زۆرکراوه‌ له‌ : 13 Nov 04 @ 23:23:05]
WwW.ZoZk.Tk
http://www.zozk.tk

Kurdish professional webdesign
[سه‌ردانه‌کان 100|زۆرکراوه‌ له‌ : 24 May 05 @ 20:32:39]
ئاكام جه‌باری
home.tiscali.nl/akamjabari

ماڵپه‌رێكه‌ بۆ خزمه‌تی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خولیای پرۆگرامی نوێن.
[سه‌ردانه‌کان 297|زۆرکراوه‌ له‌ : 15 Sep 04 @ 07:35:19]
ئاسۆ دیزاین
http://www.asodesign.se

ماڵپه‌ڕی ئاسۆ دیلان بۆ دروستکردنی ماڵپه‌ڕ، به‌رگی سی‌دی، پۆسته‌ر و ڕێکلام.
[سه‌ردانه‌کان 124|زۆرکراوه‌ له‌ : 02 Sep 04 @ 23:41:56]
د-كورد پێشه‌نگی دروست كردنى سايتى كوردیه‌ و پێشوازيتان لێ ده‌كات
www.d-kurd.5u.com

د-كورد كار ده‌كات له‌پێناوى ئه‌و‌ه‌ى كه‌ كڵاكانتان به‌رهه‌مه‌كانتان كاره‌كانتان.......هتد به‌جیهان بناسێنێ كاری نێوان فرۆشیارو كڕیار ئاسان ده‌كات ئه‌مه‌ش چۆن ؟ ڕونوو ئاشكرایه‌ له‌ڕێی سایتی كۆمپانیاكه‌ته‌وه‌ مشته‌ریه‌كانت له‌ماڵی خۆیانه‌وه‌ سه‌یری بازاڕی تۆ ئه‌كه‌ن و شتت لێ ده‌كڕن
[سه‌ردانه‌کان 53|زۆرکراوه‌ له‌ : 21 Sep 05 @ 00:32:35]
ده‌نگ و ڕه‌نگ
http://www.dengureng.com

ماڵپه‌ڕێک سه‌باره‌ت به‌ پرۆگرامه‌کانی ده‌نگ و ڕه‌نگ.
[سه‌ردانه‌کان 178|زۆرکراوه‌ له‌ : 02 Sep 04 @ 23:41:50]
زانر
http://www.zaner.net

Zaner.net Li sala 2000 bi dest karê xwe yê danan Network û webdesgin yêkirî.
[سه‌ردانه‌کان 157|زۆرکراوه‌ له‌ : 03 Sep 04 @ 09:48:12]
زانست
http://www.zanest.com

ماڵپه‌ڕی زانست
سايتي شێروان
http://www.sherwan.net

سایتێکی گشتی هه‌مه‌ڕه‌نگه‌ ، بایه‌خ به‌ هه‌موو بوواره‌کانی ژیان ده‌دات و زیاتریش بایه‌خ به‌ کۆمپیوته‌ر و ئینته‌رنێت ده‌دات
[سه‌ردانه‌کان 136|زۆرکراوه‌ له‌ : 18 Jul 05 @ 19:56:49]
شاری قوروه له کوردستانی روژهه لات
www.razhancomputer.blogfa.com

له بواری فیر بوونی کومپیوته ردا به تایبه ت ویندوز و هتد...

HISTORY KURD

HISTORY
Origins

--------------------------------------------------------------------------------

Being the native inhabitants of their land. there are no "beginnings" for Kurdish history and people. Kurds and their history are the end products of thousands of years of continuous internal evolution and assimilation of new peoples and ideas intro- duced sporadically into their land. Genetically, Kurds are the descendants of all those who ever came to settle in Kurdistan, and not any one of them. A people such as the Guti, Kurti. Mede, Mard, Carduchi, Gordyene, Adianbene, Zila and Khaldi signify not the ancestor of the Kurds but only an ancestor.

Archaeological finds continue to docu- ment that some of mankind's earliest steps towards development of agnculture. domes- tication of many common farm animals (sheep, goats, hogs and dogs). record keep- ing (the token system), development of domestic technologies (weavmg, fired pot- tery making and glazing), metallurgy and urbanization took place in Kurdistan, dating back between 12,000 and 8.000 years ago.

The earliest evidence so far of a unified and distinct culture (and possibly, ethnicity) by people inhabiting the Kurdish moun- tains dates back to the Halaf culture of 8,000-7,400 years ago. This was followed by the spread of the Ubaidian culture, which was a foreign introduction from Mesopotamia. After about a millennium, its dominance was replaced by the Hurrian culture, which may or may not have been the Halafian people reasserting their domi- nance over their mountainous homeland. The Hurrian period lasted from 6,300 to about 2,600 years ago.

Much more is known of the Hurrians. They spoke a language of the Northeast Caucasian family of languages (or Alarodian), kin to modern Chechen and Lezgian. The Hurrians spread far and wide, dominating much territory outside their Zagros-Taurus mountain base. Their settlement of Anatolia was complete-all the way to the Aegean coasts. Like their Kurdish descendents, they however did not expand too far from the mountains. Their intrusions into the neighboring plains of Mesopotamia and the Iranian Pteau, there- fore, were primarily military annexations with little population settlement. Their economy was surprisingly integrated and focused, along with their political bonds, mainly running parallel with the Zagros- Taurus mountains, rather than radiating out to the lowlands, as was the case during the preceding (foreign) Ubaid cultural period. The mountain-plain economic exchanges remained secondary in importance, judging by the archaeological remains of goods and their origin.

The Hurrians-whose name survives now most prominently in the dialect and district of Hawraman/Awraman in Kurdistan- divided into many clans and subgroups, who set up city-states, kingdoms and empires known today after their respvi hective clan names. These included the Gutis, Kurti, Khadi, Mards, Mushku, Manna, Hatti, Mittanni, Urartu, and the Kassitis1es, to name just a few. All these were Hurrians, and together form the Hurrian phase of Kurdish history.

By about 4.000 years ago, the first van- guard of the Indo-European-speaking peoples were trickling into Kurdistan in limited numbers and settling there. These formed the aristocracy of the Mittani, Kassite, and Hittite kingdoms, while the common peopies there remained solidly Hurrian. By about 3,000 years ago, the trickle had turned into a flood, and Hurrian Kurdistan was fast becoming Indo-European Kurdistan. Far from having been wiped out, the Hurrian legacy, despite its linguistic eclipse, remains the single most important element of the Kurdish culture until today. It forms the substructure for every aspects of Kurdish existence, from their native reli- gion to their art, their social organization, women's status, and even the form of their militia warfare.

Medes, Scythians and Sagarthians are just the better-known clans of the Indo- European-speaking Aryans who settled in Kurdistan. By about 2,600 years ago, the Medes had already set up an empire that included all Kurdistan and vast territories far beyond. Medeans were followed by scores of other kingdoms and city-statesQall dom- inated by Aryan aristocracies and a populace that was becoming Indo-European, Kurdish speakers if not so already.

By the advent of the classical era in 300 BC. Kurds were already experiencing massive population movements that resulted in settlement and domination of many neighboring regions. Important Kurdish polities of this time were all byproducts of these movements. The Zelan Kurdish clan of Commagene (Adyaman area), for example, spread to establish in addition to the Zelanid dynasty of Commagene, the Zelanid kingdom of Cappadocia and the Zelanid empire of PontusQall in Anatolia. These became Roman vassals by the end of the Ist century BC. In the east the Kurdish kingdoms of Gordyene, Cortea, Media, Kirm, and Adiabene had, by the I st century B C, become confederate members of the Parthian Federation.

While all larger Kurdish Kingdoms of the west gradually lost their existence to the Romans, in the east they survived into the 3rd century A D and the advent of the Sasanian Persian empire. The last major Kurdish dynasty, the Kayosids, fell in AD 380. Smaller Kurdish principalities (called the Kotyar, "mountain administrators") however, preserved their autonomous existence into the 7th century and the coming of Islam.

Several socio-economic revolutions in the garb of religious movements emerged in Kurdistan at this time, many due to the exploitation by central governments, some due to natural disasters. These continued as underground movement into the Islamic era, bursting forth periodically to demand social reforms. The Mazdakite and Khurramite movements are best-known among these.

The eclipse of the Sasanian and Byzantine power by the Muslim caliphate, and its own subsequent weakening, permitted the Kurdish principalities and "mountain administrators" to set up new, independent states. The Shaddadids of the Caucasus and Armenia, the Rawadids of Azerbaijan, the Marwandis of eastern Anatolia; the Hasanwayhids, Fadhilwayhids, and Ayyarids of the central Zagros and the Shabankara of Fars and Kirman are some of the medieval Kurdish dynasties.

The Ayyubids stand out from these by the vastness of their domain. From their capital at Cairo they ruled territories of eastern Libya, Egypt, Yemen, western Arabia, Syria, the Holy Lands, Armenia and much of Kurdistan. As the custodians of Islam's holy cities of Mecca, Medina and Jerusalem, the Ayyubids were instrumental in the defeat and expulsion of the Crusaders from the Holy Land.

With the 12th and 13th centuries the Turkic nomads arrived in the area who in time politically dominated vast segments of the Middle East. Most independent Kurdish states succumbed to various Turkic kingdoms and empires. Kurdish principalities, however, survived and continued with their autonomous existence until the 17th century. Intermittently, these would rule independently when local empires weakened or collapsed.

The advent of the Safavid and Ottoman empires in the area and their division of Kurdistan into two uneven imperial dependencies was on a par with the practice of the preceding few centuries. Their introduction of artillery and scorched-earth policy into Kurdistan was a new, and devastating development.

In the course of the 16th to 18th centuries, vast portions of Kurdistan were systematically devastated and large numbers of Kurds were deported to far corners of the Safavid and Ottoman empires. The magnitude of death and destruction wrought on Kurdistan unified its people in their call to rid the land of these foreign vandals. The lasting mutual suffenng awakened in Kurds a community feelingQa nationalism, that called for a unified Kurdish state and fostering of Kurdish culture and language. Thus the historian Sharaf al-Din Bitlisi wrote the first pan-Kurdish history the Sharafnama in 1597, as Ahmad Khani composed the national epic of Mem-o-Zin in 1695, which called for a Kurdish state to fend for its people. Kurdish nationalism was born.

For one last time a large Kurdish kingdomQthe Zand, was born in 1750. Like the medieval Ayyubids, however, the Zands set up their capital and kingdom outside Kurdistan, and pursued no policies aimed at unification of the Kurdish nation. By 1867, the very last autonomous Kurdish principalities were being systematically eradicated by the Ottoman and Persian governments that ruled Kurdistan. They now ruled directly, via governors, all Kurdish provinces. The situation further deteriorated after the end of the WWI and dissolution of the Ottoman Empire.

The Treaty of Sevres (signed August 10, 1921) anticipated an independent Kurdish state to cover large portions of the former Ottoman Kurdistan. Unimpressed by the Kurds' many bloody uprisings for independence, France and Britain divided up Ottoman Kurdistan between Turkey, Syria and Iraq. The Treaty of Lausanne (signed June 24, 1923) formalized this division. Kurds of Persia/Iran, meanwhile, were kept where they were by Teheran.

Drawing of well-guarded state boundaries dividing Kurdistan has, since 1921, aMicted Kurdish society with such a degree of fragmentation, that its impact is tearing apar the Kurds' unity as a nation. The 1920s saw the setting up of Kurdish Autonomous Province (the "Red Kurdistan") in Soviet Azerbaijan. It was disbanded in 1929. In 1945, Kurds set up a Kurdish republic at Mahabad in the Sovie, occupied zone in Iran. It lasted one year, until it was reoccupied by the Iranian army.

Since 1970s, the Iraqi Kurds have enjoyed an official autonomous status in a portion of that state's Kurdistan. By the end of 1991, they had become all but independent from Iraq. By 1995, however, the Kurdish government in Arbil was at the verge of political suicide due to the outbreak of factional fighting between various Kurdish warlords.

Since 1987 the Kurds in Turkey by themselves constituting a majority of all KurdsQhave waged a war of national liberation against Ankara's 70 years of heavyhanded suppression of any vestige of the Kurdish identity and its rich and ancient culture. The massive uprising had by 1995 propelled Turkey into a state of civil war. The burgeoning and youthful Kurdish population in Turkey, is now demanding absolute equality with the Turkish component in that state, and failing that, full independence.

In the Caucasus, the fledgling Armenian Republic, in the course of 1992-94 wiped out the entire Kurdish community of the former "Red Kurdistan." Having ethnically "cleansed" it, Armenia has effectively annexed Red Kurdistan's temtory that forms the land bridge between the Armenian enclave of Nagorno-Karabakh and Armenia proper

Sellahidín (c. 1138-1193)

Sellahidín (c. 1138-1193)
"Saladin"
By David Van Biema,
Time magazine,
Dec. 31, 1999 VOL. 154 NO. 27

The Kurdish adventurer proved to the Crusaders that God had no trouble favoring an "infidel"

When Dante Alighieri compiled his great medieval Who's Who of heroes and villains, the Divine Comedy, the highest a non-Christian could climb was Limbo. Ancient pagans had to be virtuous indeed to warrant inclusion: the residents included Homer, Caesar, Plato and Dante's guide, Vergil. But perhaps the most surprising entry in Dante's catalog of "great-hearted souls" was a figure "solitary, set apart."

That figure was Saladin. It is testament to his extraordinary stature in the Middle Ages that not only was Saladin the sole "modern" mentioned--he had been dead barely 100 years when Dante wrote--but also that a man who had made his name successfully battling Christianity would be lionized by the author of perhaps the most Christ-centered verse ever penned.

When Salah al-Din Yusuf ibn Ayyub was born in 1138 to a family of Kurdish adventurers in the (now Iraqi) town of Takrit, Islam was a confusion of squabbling warlords living under a Christian shadow. A generation before, European Crusaders had conquered Jerusalem, massacring its Muslim and Jewish inhabitants. The Franks, as they were called, then occupied four militarily aggressive states in the Holy Land. The great Syrian leader Nur al-Din predicted that expelling the invaders would require a holy war of the sort that had propelled Islam's first great wave half a millennium earlier, but given the treacherous regional crosscurrents, such a united front seemed unlikely.

Saladin got his chance with the death, in 1169, of his uncle Shirkuh, a one-eyed, overweight brawler in Nur al-Din's service who had become the de facto leader of Egypt. A seasoned warrior despite his small stature and frailty, Saladin still had a tough hand to play. He was a Kurd (even then a drawback in Middle Eastern politics), and he was from Syria, a Sunni state, trying to rule Egypt, a Shi'ite country. But a masterly 17-year campaign employing diplomacy, the sword and great good fortune made him lord of Egypt, Syria and much of Mesopotamia. The lands bracketed the Crusader states, and their combined might made plausible Nur al-Din's dream of a Muslim-Christian showdown.

That encounter took place near Hattin, within sight of the Golan Heights. Saladin had assembled a pan-Islamic force of 12,000 cavalry near Lake Tiberias. The Christians were lured on a long July march across Galilee's parched Plain of Lubiya. Saladin had the right bait--he had besieged the lakeside town in which a knight's wife was staying--and the Crusader force, frying in heavy armor and unable to fight its way to the water, was overwhelmed by the Muslims. When the Christian knights retreated to the coastal fortress of Tyre, Saladin turned his army inland. Jerusalem withstood him for less than two weeks. In stark contrast to the earlier Crusader bloodbath, his occupiers neither murdered nor looted. "Christians everywhere will remember the kindness we have bestowed upon them," he said.

In a shocked Europe, the Pope immediately called a Third Crusade. And although Richard the Lion-Hearted bested Saladin in battle after battle, he could not wrest the Holy City from him, and he returned to Europe. The city, always Islam's third holiest site, became even more central to the faithful. Saladin's family ruled less than 60 years longer, but his style of administration and his humane application of justice to both war and governance influenced Arab rulers for centuries. His tolerance was exemplary. He allowed Christian pilgrims in Jerusalem after its fall. The great Jewish sage Maimonides was his physician. Woven into chivalric legend as the worthy foeman, Saladin, scimitar flashing or compassionately sheathed, galloped from Dante into romances by Sir Walter Scott and eventually into young adult books that still ship in 24 hours through Amazon.com.

Both Saddam Hussein and Hafez Assad have at times invoked Saladin against Israel, the new "crusader." However, they seem unlikely to attain either the military triumph that safeguarded one world or the nobility that endeared him to another.

A short Biography
Saladin was of Kurdish heritage, and all through his career he used mainly Kurdish officials as his closest partners. Saladin managed to revitalize the economy of Egypt, he reorganized the military forces and with the advice of his father, he stayed away from any conflicts with Nureddin, his formal lord, after he had become the real ruler over Egypt. Instead he waited until Nureddin's death, before he started serious military actions first against smaller Muslim states, before directing it against the Crusaders.

Saladin is one of very few personages of the time of the Crusades that has managed to be positively described in both Western and Eastern sources. With his high position among his Western opponents, he has become a figure that have fascinated Western writers.

1138: Born in Tikrit in today's Iraq as son of the Kurdish chief Ayyub.
1152: Starts to work in the service of the Syrian ruler, Nureddin.
1164: He starts to show his military and strategical qualities under 3 campaigns against the Crusaders who were established in Palestine, with the first campaign this year.
1169: Saladin serves as second to the commander in chief of the Syrian army, his uncle Shirkuh. Shirkuh became vizier of Egypt, but died after only 2 months. Saladin then took over as vizier. Despite the nominal limitations to the vizier position, Saladin took little regard to the interests of his superiors, the Fatimid rulers. He turned Cairo into an Ayyubid power base, where he used Kurds in leading positions.
1171: Saladin suppresses the Fatimid rulers of Egypt in 1171, whereupon he unites Egypt with the Abbasid Caliphate. But was not as eager as Nureddin to go to war against the Crusaders, and relations between him and Nureddin became very difficult.
1174: Nureddin dies, and Saladin uses the opportunity to extend his power base.
1175: The Syrian Assassin leader Rashideddin's men made two attempts on the life of Saladin, the leader of the Ayyubids. The second time, the Assassin came so close that wounds were infliceted upon Saladin.
1176: Saladin besieges the fortress of Masyaf, the stronghold of Rashideddin. After some weeks, Saladin suddenly withdraws, and leaves the Assassins in peace for the rest of his life. It is believed that he was exposed to a threat of having his entire family murdered.
1183: Conquers the important north-Syrian city of Aleppo.
1186: Conquers Mosul in northern Iraq.
1187: With his new strength he attacks the Latin Kingdom of Jerusalem, and after 3 months of fighting he gets control over the city.
1189: A third Crusade manages to enlarge the coastal area of Palestine, while Jerusalem remains under Saladin's control.
1192: With The Peace of Ramla armistice agreement with King Richard 1 of England, the whole coast was defined as Christian land, while the city of Jerusalem remained under Muslim control.
1193 March 4: Dies in Damascus after a short illnes

Kurdistan in Across The Time

Kurdistan Province in an area of 28235 square kilometers is located in Western Iran and is limited by north to West Azarbaijan and Zanjan provinces, by east to Hamedan and another part of Zanjan, by south to Kermanshah province and by west to Iraq.

Sanandaj is the center of Kurdistan province. Major cities include Saghez, Ghorveh, Bijar, Baneh, Divandareh and Kamyaran. The language spoken in this province is Kurdish which has its special grammar and is divided in four main dialects, namely Zazayi, North Kormanji, West Kormanji and East Kormanji. The same as Persian, the today’s Kurdish language is mixed with Arabic words and a number of special conventional signs. The religion of the people in Kurdistan is Islam. Majority is Shafiite Sunnis and a minority is Shiites. A number of other religious minorities (Jews and Christians) also live in Kurdistan, mainly in Sanandaj City.

Kurdistan has a brilliant history and a notable past. Mountainous areas, rich ranges, beauty and the green environment were among the causes which encouraged the first Arian tribes to settle in this region after their immigration to Iran. As we know, the first plan to overthrow the powerful Assyria government was plotted in this area and it was after the defeat of that government in 612 BC. when the first Iranian empire, i.e. the Median Empire was established.

In the Pre-Islamic history until the 11th Century, the present Kurdistan is not named under this name except in the time of Sultan Sanjar, the last king of the Seljuk dynasty, when this region was called Kurdistanat and the center of which was in the location of present day Bahar, northwest of Hamedan. During the Mongol invasion, it was gravely damaged. Later, a small town in the name of Soltanabad Chamchal was constructed in Bisutun region upon order of Sultan Muhammad Khodabandeh (Uljaitu) to function as the official and political center of Kurdistan. This status lasted for nearly 1.5 centuries until in 1372 AD, the government moved to Hassanabad fort, 6 km. south of Sanandaj city. When Soleiman Khan Ardalan came to power in 1630 AD., the throne was transferred to Sanandaj City and from then on, the rulers contributed to the flourishing and development of Sanandaj.

Due to the specific historical status of Kurdistan Province, valuable monuments and buildings are left which are introduced in short.

natural kurdistan

Abidar Forest Park


Location: Near Sanandaj City
This park is located west to Sanandaj City and plays an important role in the local culture. The reason behind its name is frequent number of fountains and water canals, plenty of trees, greenery, fragrant mountainous plants and beautiful weather during many years. The park and recreational centers have been developed by the Governor General’s Office and this development has given a new shape to Abidar mountain and the city.

Oraman Region

Ouraman is one of the beautiful regions of Marivan with a pleasant weather which attracts a large group of nature fans to its high rocky mountains, rivers, fountains and fascinating natural scenery. Ouramanat is believed to have been the center for Zoroastrian teachings and studies before Islam. Even today, Sassanid Pahlavi words can be found in the language spoken by people of this region. The tomb of Pir Shalyar, one of the great names in Zoroastrianism is located in this area.

Zarivar Lake


Location: 2 km. west of Marivan City
Zerivar Lake is one of the most beautiful natural phenomena in the Province. Flowing fountains and a few rivers provide the water of this lake. It is said that a city has existed in the place of the lake with a very cruel ruler. Due to the cruel behavior of the ruler toward a poor dervish, the dervish prays to God and upon his demand, the city is destroyed and buried under the lake. The tomb of dervish in the mountain facing the lake still exists. However, no special research has been carried out to investigate this belief.

Bal Waterfall

in one of the regional villages in urman and the border of kermanshahan province,is a village called (bole) located.beside this village on a road leading to (kuseh hajij),is there a waterfall which according to the specialists's belief,has great water to drink.this water with the great pressure and in large volumeof the outer mountain crack , displays razd sea and the greatness and grandeur of the nature.this water flows on the way to siravan river.

Vinsar Mirage

one of the old springs in gharveh township,is the mirage spring which with some very refreshing and great water inside (vinsar) village,flows from the center of the earth.indeed (vinsar) village has been shaped around this spring.this spring has supplied the village water both for drinking and agriculture.around the main revetted spring with stones,its oldness has been estimated to be two up to three centuries.about thirty years past,the villagers held service and sacrifice ceremonies.in these ceremonies ,besides sacrificing sheep,they celebrated and rejoiced and paid special homage to this spring.

Chehel Spring

chehel cheshmeh is oneof the high mountains in kordestan.this mountain has very beautiful springs.it's called so because of the existance of forty springs.this mountain is located in (khor khoreh) disdrict in divandarreh township and is a cold and snowy district.we can observe snow in this mountain in the whole tear.this mountain is one the headsprings of jaghalto and sepidrood river and has a lot of springs and green and nice slopes.

Baba Gar Gar Spring

in (babagargar) village at the distance of 18 kilometers to the north-eastern part of gharveh city, roars a boiling spring which is called (dengs).the water of this spring accumulates in a deep and circular pool whiose perimeter is 200 meters.this watery spring has some water whose color is reddish and in some occasions changes its color to lemon-like yellow.the water of this spring is colorful because of the mineral salts esp sulphate.apparently this water is suitable for melancholic and skin diseases and effective in maldigestion treatment and the other diseases of the digestive system and also racitism and swelling treatment.this spring and babagar shrine beside it ,are considered as one of the natural and historical provincial places.

Other Springs

besides these springs ,we can mention other cases:
khavarabad spring:this spring is located the south-eastern part of bijar mirage.
ghomchai spring:is located at the distance of 17klms to ghomcheghai (siah mansoor) village in bijar township.
seven-grind spring:is located in sharifabad village in siahmansoor small village.

Sunday, December 04, 2005

سێپته‌مبه‌ر فیلمی "گۆرانییه‌كانی زێدی دایكم" له سینه‌ما سلۆتی ئوپسالا/ سوید پێشاندرا. ئه‌م فیلمه یه‌كێك له‌و فیلمانه‌ بوو كه له دووه‌مین فیستیڤالی فیلم له لایه‌ن كۆمه‌ڵه‌ی یارمه‌تی به منداڵه هه‌ژاره‌كان (یاری)، پیشاندرا.
به‌همه‌ن قوبادی له‌گه‌ڵ ده‌نگی به‌رزی چه‌پڵه‌ی بینه‌راندا دێته ساڵۆنی سینه‌ماكه‌ و له پشت میكرۆفۆنه‌كه ده‌وه‌ستێت. ماوه‌یه‌كی باش تێده‌په‌ڕێت تا چه‌پڵه‌كان كپ ده‌بنه‌وه‌ و به‌همه‌ن قوبادی ده‌ڵێ: "ده‌مه‌وێ به كوردی به‌خێرهاتنتان بكه‌م ...، به‌خێربێن!"

به‌همه‌ن به فارسی درێژه به قسه‌كانی ده‌دات و ده‌خوازێ به‌رله پیشاندانی فیلمه‌كه له‌و باره‌یه‌وه كورته‌یه‌كمان بۆ باس بكات: "ئه‌م فیلمه له سه‌فه‌ری باوكێك و دوو كوڕی كه مۆسیقاژه‌نی گه‌ڕۆكن، ده‌دوێت. باوكه‌كه (میرزا) له‌گه‌ڵ كوڕه‌كانیدا (به‌رات و عه‌وده) له‌دووی هه‌ناره ده‌گه‌ڕێن. هه‌ناره‌یه‌ك كه 25 ساڵ پێش، دوای هاوڕێیه‌كی میرزا به ناوی سه‌یید ده‌كه‌وێت و ده‌چێته كوردستانی عێراق."
به‌همه‌ن ڕووه‌ سیمبۆلیكه‌كه‌ی فیلمه‌كه وه‌ها باس ده‌كات: "ئه‌گه‌ر له من بپرسن چ شتێك نیشانه و ڕه‌مزی كوردستانه، ئه‌ڵێم هه‌نار. هه‌نار به‌سه‌ر چوار پارچه‌دا له‌ت ده‌كرێت. دانه‌كانی ناوی پڕن له ڕاز، و ڕه‌نگه سووره‌كه‌ی بیرهێنه‌ره‌وه‌ی ئه‌و هه‌موو خوێنه‌یه له كوردستان ڕژاوه. ئه‌گه‌ر باسی ئه‌م فیلمه بكه‌م، ده‌بێ بڵێم له ڕاستیدا ناوی گۆرانییه‌كانی زێدی دایكمه، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ڕاستتر بۆی بچین، ئه‌م فیلمه بریتییه له چه‌ند چیرۆكی زێدی دایكم. زێدێك كه تووشی شێتی بووه. جوگرافیا و نه‌خشه‌ی وڵاته‌كه‌م وه‌كو فركانسی دڵ وان كه هه‌ر ڕۆژ له گۆڕان دان. فیلمـی گۆرانییه‌كانی زێدی دایكم شێوه جادووییه‌كی ڕیالیزمه كه ته‌نیا بۆ منی كورد واقعییه‌تی هه‌یه."

له‌پاش ئه‌م لێدوانه، فیلمه‌كه پیشان ده‌درێت، و له كۆتاییدا بۆ جاری دووه‌م به‌همه‌ن دێته‌وه لای میكرۆفۆن و به‌رامبه‌ر بینه‌ران كه هه‌ریه‌ك به ڕامانه‌وه كۆمه‌ڵێك پرسیاری بۆ درووست بووه، ڕاده‌وه‌ستێت و وه‌ڵامی پرسیاران به كوردی و فارسی ده‌داته‌وه. به‌همه‌ن له باره‌ی هه‌بوونی ته‌نز له فیلمه‌كه‌یدا وه‌های گوت: "كورد میلله‌تێكی زیره‌كه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی هه‌ر ماڵه كوردێك به دڵنیاییه‌وه به‌‌هۆی شه‌ڕه‌وه قوربانییه‌كی داوه و ڕه‌نجی زۆری كێشاوه، به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی له‌ناو نه‌چن گۆرانیان گوتووه و هه‌ڵپه‌ڕیون. ئه‌م شادی كردنه یارمه‌تی داون بۆ درێژه‌پێدان به ڕێگه‌كه‌یان.

سرووشت له فیلمی قوبادی‌دا
له فیلمه‌كانی قوبادیدا سرووشت نه‌ك هه‌ر دڵڕفێن نییه، بگره دڵڕه‌قیشه. ئه‌و له‌م باره‌یه‌وه ده‌ڵێ: "یه‌كێك له گرفته‌كانی كورد، سرووشتی وڵاته‌كه‌یه‌تی. دوژمنی سه‌رسه‌ختمان شاخ و كێوه‌كانمانن. سرووشتی ئێمه‌ و ئه‌وروپا جیاوازییان هه‌یه ...، لێره پیاسه‌ی تێدا ده‌كرێت، له‌وێ مرۆڤی تێدا ده‌كوژێ. بۆیه من به‌ به‌فر ئه‌مه‌وێ ته‌بیعه‌ته‌كه بكوژم. سرووشته‌كه جوانییه‌كی هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنه‌ری هه‌یه. تۆ بزانه چ كارێكیان كردۆته سه‌ر سرووشته‌كه‌مان كه بۆته یه‌كه‌م دوژمنمان! تۆ بزانه له چ وڵاتێك داین كه ته‌نانه‌ت خاكه‌كه‌یشی دوژمنایه‌تیمان له‌گه‌ڵ ده‌كات. له‌به‌ر ئه‌وه‌یه من وه‌كو خۆم كه‌مێك گرفتم له‌گه‌ڵ شاخدا هه‌یه."
به بۆچوونی قوبادی، بوونی شاخ و كێو شێوه‌ی خه‌باتی گۆڕیوه: "ئه‌گه‌ر شاخ و كێو نه‌بوونایه شایه‌د خه‌باته‌كه‌مان شێوه‌یه‌كی فه‌رهه‌نگی و شكڵێكی سیاسی و مودێرنی بێ‌چه‌كمان ده‌بوو. زووتر كامیرامان به‌‌كارده‌هێنا."

"بۆچی فیلمی ئه‌م جاره‌یشت هه‌ر باس له چاره‌ڕه‌شی كورد ده‌كات؟ ئه‌وه نییه سه‌ددام نه‌ماوه؟ فیلمێك درووست ناكه‌ی كه باس له ژیانی ڕۆژانه‌ی خه‌ڵكی كورد بكات، عه‌شق، زه‌ماوه‌ند ...، هتد؟" ئه‌م پرسیارانه له‌لایه‌ن بینه‌رێكه‌وه كران و پاش ماوه‌یه‌ك ڕامان، قوبادی ئاوهای وه‌ڵام دایه‌وه: "بزانه، سه‌ددام دانه‌یه‌ك بوو، ئێستا وا خه‌ریكه ده دوانزه سه‌ددامی تر درووست ده‌كرێنه‌وه. سه‌ددام گه‌مه‌یه‌كی دیكتاتۆرییه. ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست پڕه له‌و جۆره گه‌مانه. ئه‌مانه له لایه‌ن وڵاته زلهیزه‌كانه‌وه داده‌نرێن؛ ئه‌مریكا، فه‌رانسه و ئاڵمان و ئه‌وانه. داستانی سه‌ددام كۆتایی پێنه‌هاتووه. پێت وا نه‌بێت كه سه‌ددام نه‌ما ئیتر ژیانی كوردان خۆشه. چۆن ده‌ته‌وێ من باسی عه‌شق بكه‌م؟ من ته‌نیا له 200 ده‌قیقه‌دا باسی ژیانی كوردانم كردووه. ژیانی كورد ئه‌وه‌نده پڕه كه تۆ ته‌نیا 200 ده‌قیقه‌یت بینی و نایشتوانین ئه‌م 200-300 ده‌‌قیقه‌یه به‌سه‌ر هه‌موو كوردستاندا ته‌عمیم بده‌ین." لێره‌دا قسه‌كانی قوبادی له‌نێو ده‌نگی به‌رزی چه‌پڵه‌دا كپ ده‌بێت.
قوبادی درێژه به قسه‌كانی ده‌دات و وه‌ڵامی پرسیاره‌كه به‌م شێوه‌یه ده‌داته‌وه: "تۆ تا كورد نه‌بی، نازانی من ده‌مه‌وێ چیت بۆ باس بكه‌م! ئه‌م 200 ده‌قیقه‌یه كه‌ی ئه‌توانێت داستانی هه‌ڵه‌بجه، ئه‌نفال كه 183 هه‌زار كه‌س زینده‌‌به‌گۆڕ كران باس بكات؟ بڕوانه من ئێستا ویستم له‌م فیلمه‌دا كه‌مێك ته‌نز به‌كار‌بێنم، به‌ڵام ته‌نزه‌كه پڕه له تاڵی. له ناخه‌وه ژیانی كورده‌كان تراژیدیایه. من ده‌مه‌وێ به‌م فیلمانه پیشانی بده‌م كه بۆچی كورد خه‌بات ده‌كات ...؛ هۆیه‌كانی پیشان بده‌م."

وه‌ك هه‌میشه پرسیاره‌كان دووپات ده‌بنه‌وه، و له‌وه‌ی كه بۆچی قوبادی كه‌ڵك له ئه‌كته‌ری ئاماتۆر وه‌رده‌گرێت، ئاوهای وه‌ڵام دایه‌وه: "هه‌ر له ده‌ورانی مێرمنداڵێمه‌وه و كاتێ ده‌ستمكرد به چێكردنی فیلمی دیكۆمینتار، هه‌میشه له‌گه‌ڵ خه‌ڵكی ئاماتۆردا كارم كردووه؛ هاوڕێكانم، خزمه‌كانم، هاوسێ، برا ‌و ‌خوشك. كاتێك كاراكته‌رێك پیشان ده‌ده‌م ئه‌مه‌وێ ئێوه به‌ڕاستی باوه‌ڕی پێبكه‌ن. كاتێك باسی مۆسیقاژه‌نێكی گه‌ڕۆك ده‌كه‌م، ده‌چم له‌دووی مۆسیقاژه‌نێكی گه‌ڕۆكدا ده‌گه‌ڕێم، چونكه هیچ ئه‌كته‌رێكی پرۆفیشناڵ ناتوانێت وه‌كو شایه‌رێك ده‌ور بگێڕێت. هیچ كات عه‌وده‌یه‌كی درووستكراو وه‌كو خودی عه‌وده ڕۆڵی خۆی ناگێڕێت. جگه له‌وه من هه‌رگیز له‌پێشدا گفتوگۆكان نانووسمه‌وه. گفتوگۆكان له‌سه‌ر سێنه‌كه درووست ده‌بن. بۆ نموونه ئه‌گه‌ر بمه‌وێ كاراكته‌رێك به‌وی‌تر بڵێت "خۆشمده‌وێی"، پێی ده‌ڵێم تۆ هه‌ستێكی ئاوها چۆن ده‌رده‌بڕیت، و ئه‌ویش به شێوه‌ی خۆی ده‌یڵێت و هه‌ر ئه‌وه‌یش له فیلمه‌كه‌دا پیشان ده‌درێت.

له كۆتایی به‌شی پرسیار و وه‌ڵامدا، به‌همه‌ن باسی حه‌ز و ئاواته‌كانی خۆی كرد: "من نامه‌وێ فیلمه‌كانم ته‌نیا فیلمی فیستیڤاڵ بن. ده‌مه‌وێ فیلمی وا درووست بكه‌م كه بۆ ماوه‌ی پێنج شه‌ش مانگ له سینه‌ماكاندا پیشان بدرێن. فیلمه‌كانم بۆ هه‌موان بێت. ئێستا له كوردستان ڤایرۆسێك به ناوی سینه‌ما بڵاوبۆته‌وه به ده‌یان گه‌نج خه‌ریكی چێكردنی فیلمن. من چاوه‌ڕێم له داهاتوودا هه‌فته‌ی فیلمی كوردی هه‌بێت و له‌وێدا 30-40 فیلمی كوردی پیشان بدرێن.

رێپۆرتاژ: په‌ری شاكه‌لی
وێنه‌ی میرزا و كوڕه‌كانی له ماڵپه‌ڕی به‌همه‌ن قوبادی وه‌رگیراوه